Lao xương khớp có lây không? Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Lao xương khớp là một bệnh lý ít gặp nhưng lại khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt là khi xuất hiện câu hỏi liệu căn bệnh này có lây truyền cho người khác hay không. Việc hiểu đúng về khả năng lây truyền không chỉ giúp người bệnh yên tâm điều trị mà còn giúp người thân xung quanh biết cách chăm sóc và phòng ngừa hiệu quả. Vậy lao xương khớp có lây không và cần chú ý điều gì trong sinh hoạt hằng ngày? Hãy cùng Phòng khám Lao phổi Bác sĩ Tẩn tìm lời giải trong bài viết dưới đây.

Lao xương khớp có lây không?

Lao xương khớp có khả năng lây, nhưng nguy cơ thấp hơn nhiều so với lao phổi. Đây là dạng lao ngoài phổi vi khuẩn đã lan từ phổi đến xương khớp qua đường máu, không phát tán ra không khí như lao phổi. Vì vậy, người bệnh thường không lây cho người xung quanh qua ho, hắt hơi hay sinh hoạt chung thông thường.

Nếu bạn đang lo lắng vì sống gần hoặc chăm sóc người bệnh lao xương khớp, điều này có thể giúp bạn bớt lo hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý: Nếu người bệnh đồng thời mắc lao phổi hoạt động, nguy cơ lây vẫn còn, vì khi đó vi khuẩn có thể phát tán qua đường hô hấp. Đây là lý do việc thăm khám đầy đủ để xác định rõ tình trạng là rất quan trọng.

Cơ chế lây nhiễm lao xương khớp và các trường hợp ngoại lệ

Vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường hô hấp, khi hít phải giọt bắn chứa vi khuẩn từ người bệnh ho hoặc hắt hơi. Khi hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn có thể lan theo đường máu hoặc hệ bạch huyết đến các cơ quan khác, trong đó có xương và khớp.

Tại xương khớp, vi khuẩn tiếp tục phát triển, tạo thành các ổ lao gây hoại tử bã đậu, có thể hình thành áp xe lạnh và phá hủy mô xương, sụn khớp. Tổn thương thường gặp ở cột sống, khớp háng, khớp gối, khớp ngón tay, ngón chân và có thể gây biến dạng nếu không được điều trị kịp thời.

Dù bản thân lao xương khớp không lây lan qua đường không khí, dưới đây là các ngoại lệ cần lưu ý:

• Tiếp xúc trực tiếp với mủ hoặc máu từ ổ lao: Vi khuẩn có thể lây khi mủ hoặc máu từ ổ lao tiếp xúc với vết thương hở hoặc niêm mạc.
• Truyền từ mẹ sang con: Trường hợp người mẹ bị lao xương, khớp hoặc lao phổi khi mang thai, có thể lây sang con qua nhau thai, dù sự việc hiếm hoặc ít gặp.
• Lao mủ ở trẻ em: Một số trường hợp lao khớp ở trẻ em, đặc biệt là giai đoạn đầu, có thể biểu hiện triệu chứng giống với viêm khớp mủ thông thường, gây khó khăn cho việc chẩn đoán chính xác.

Ai là người dễ bị lao xương khớp?

Lao xương khớp có thể xảy ra ở bất kỳ ai đã từng phơi nhiễm với vi khuẩn lao, nhưng nguy cơ cao hơn đáng kể ở những nhóm có hệ miễn dịch suy yếu hoặc sống trong môi trường dễ lây nhiễm:

• Người đã từng mắc lao trước đó như lao phổi, lao hạch, lao sơ nhiễm… sẽ có nguy cơ tái phát hoặc chuyển sang lao xương khớp cao hơn.
• Người có hệ miễn dịch suy giảm: Người nhiễm HIV/AIDS, dùng thuốc ức chế miễn dịch (như corticosteroid kéo dài), suy thận, ung thư,…
• Người tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc lao: Bao gồm người thân sống chung, nhân viên y tế, hoặc ở trong môi trường có người lao đang hoạt động như bệnh viện, trại giam, ký túc xá.
• Trẻ nhỏ (<5 tuổi) và người cao tuổi (>65 tuổi): Hệ miễn dịch non nớt hoặc suy giảm theo tuổi dễ mắc lao sau khi phơi nhiễm.
• Người mắc bệnh xương khớp mạn tính: Các tình trạng như viêm khớp, thoái hóa khớp hoặc tiền sử chấn thương khớp có thể làm suy yếu cấu trúc tại chỗ, tạo điều kiện để vi khuẩn lao dễ bám và phát triển.

Nếu bạn thuộc một trong các nhóm trên và có các dấu hiệu đau khớp kéo dài, mệt mỏi không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân, đây là lúc nên đi kiểm tra, không nên chờ đến khi triệu chứng rõ ràng.

Cách phòng tránh bị bệnh lao xương khớp

Để ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm lao xương khớp và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh là vô cùng cần thiết. Dưới đây là những cách phòng bệnh hiệu quả được các chuyên gia y tế khuyến nghị:

• Tiêm vaccine BCG: Đây là biện pháp phòng ngừa lao chủ động và hiệu quả nhất, đặc biệt quan trọng với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ vì giúp hệ miễn dịch nhận diện và chống lại vi khuẩn lao từ sớm.
• Vệ sinh và cách ly: Hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh lao phổi bằng cách đeo khẩu trang, tránh không gian kín và dùng khăn giấy khi ho, hắt hơi. Nơi ở cần thoáng khí, đủ ánh sáng để hạn chế vi khuẩn lao tồn tại và lây lan.
• Tăng cường sức đề kháng: Duy trì chế độ ăn uống giàu dinh dưỡng bổ sung đầy đủ protein, vitamin C, A, E từ rau xanh và trái cây giúp hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn. Kết hợp vận động đều đặn, ngủ đủ giấc và hạn chế rượu bia, thuốc lá để cơ thể không tạo điều kiện cho vi khuẩn lao phát triển.
• Phát hiện và điều trị sớm: Đây là bước quan trọng nhất để ngăn vi khuẩn theo máu lan đến xương và khớp. Người từng mắc lao, có hệ miễn dịch kém hoặc thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân nên khám và chụp X-quang phổi định kỳ để phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

Dấu hiệu cần đi khám lao xương khớp

Lao xương khớp thường tiến triển âm thầm, các triệu chứng ban đầu dễ nhầm với bệnh cơ xương khớp thông thường. Nhận biết sớm các dấu hiệu dưới đây giúp tránh biến chứng nặng và điều trị kịp thời:

Triệu chứng tại chỗ (vùng xương khớp)

• Đau nhức kéo dài ở cột sống, khớp háng, khớp gối hoặc các vị trí xương khác mà không rõ nguyên nhân.
• Tính chất cơn đau: âm ỉ, tăng dần theo thời gian (không đau dữ dội đột ngột).
• Cứng khớp buổi sáng: khó vận động khi thức dậy, cần thời gian để "khởi động".
• Hạn chế vận động: giảm khả năng cử động của khớp bị ảnh hưởng.
• Sưng nhẹ tại vùng tổn thương: có thể quan sát được hoặc sờ thấy.

Triệu chứng toàn thân

• Sốt nhẹ về chiều: thường không cao, xuất hiện vào buổi chiều tối.
• Ra mồ hôi trộm: đặc biệt vào ban đêm.
• Mệt mỏi: cảm giác uể oải, thiếu sức sống.
• Sụt cân không rõ lý do: giảm cân tự nhiên mà không kiêng ăn hay tập luyện.

Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau nhức ở cột sống, khớp háng hoặc các khớp lớn khác kéo dài mà không cải thiện dù đã nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc giảm đau thông thường, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Điều này càng cần thiết hơn nếu bạn từng tiếp xúc với người mắc lao hoặc thuộc nhóm nguy cơ.

Phác đồ điều trị lao xương khớp

Theo PubMed Central, lao xương khớp cần được điều trị sớm, đúng phác đồ và đủ liệu trình để ngăn ngừa kháng thuốc và các biến chứng lâu dài. Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị nội khoa, ngoại khoa hoặc kết hợp cả hai.

Điều trị bằng thuốc chống lao

Đối với lao xương khớp do Mycobacterium tuberculosis, phác đồ điều trị chuẩn kéo dài 6 tháng và chia làm hai giai đoạn. Trong 2 tháng đầu, người bệnh dùng phối hợp 4 loại thuốc gồm isoniazid, rifampicin, pyrazinamide và ethambutol. Sau đó duy trì với isoniazid và rifampicin trong 4 tháng còn lại.

Trường hợp nhiễm khuẩn do Mycobacterium bovis (thường gặp sau liệu pháp tiêm vaccine BCG vào bàng quang), phác đồ điều trị thường dùng gồm isoniazid, rifampicin và ethambutol, dùng trong 12 tháng vì Mycobacterium bovis có khả năng kháng lại pyrazinamide.

Can thiệp phẫu thuật

Phẫu thuật kết hợp với điều trị thuốc chống lao kéo dài được chỉ định chủ yếu ở bệnh nhân có biến chứng thần kinh hoặc biến dạng cột sống, và mang lại kết quả tốt trong phần lớn trường hợp. Các phương pháp bao gồm dẫn lưu áp xe lạnh, cắt lọc mô hoại tử, ghép xương hoặc tái tạo khớp tùy theo mức độ tổn thương.

Ở những trường hợp được chẩn đoán muộn, tỷ lệ chỉ định phẫu thuật có thể lên đến 98%. Điều này cho thấy việc phát hiện và điều trị sớm đóng vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế can thiệp xâm lấn và giảm nguy cơ biến chứng nặng.

Lưu ý quan trọng khi điều trị

• Không tự ý ngưng thuốc dù cảm thấy đã khỏe, vì vi khuẩn lao có thể tái phát và trở nên kháng thuốc.
• Tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá đáp ứng điều trị và điều chỉnh phác đồ kịp thời.
• Cần thận trọng đặc biệt ở phụ nữ mang thai, người có bệnh lý gan, suy thận hoặc đái tháo đường kèm theo.

Câu hỏi thường gặp với bệnh lao xương khớp

Khi nào lao xương khớp ngừng lây?

Nếu người bệnh chỉ mắc lao xương khớp đơn thuần, không kèm theo lao phổi, thì gần như không có nguy cơ lây nhiễm qua đường không khí vì vi khuẩn lao không phát tán ra môi trường. Tuy nhiên, nếu người bệnh đồng thời mắc lao phổi, nguy cơ lây sẽ giảm rõ rệt sau ít nhất 2 đến 3 tuần điều trị đúng phác đồ.

Bệnh lao xương khớp có nguy hiểm không?

Lao xương khớp là một trong những dạng lao ngoài phổi nghiêm trọng nhất, có thể dẫn đến tàn phế vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh tiến triển âm thầm nhưng liên tục phá hủy xương khớp, gây ra các biến chứng nguy hiểm như liệt tay chân do chèn ép tủy sống, biến dạng cột sống, phá hủy sụn khớp vĩnh viễn và áp xe lạnh lan rộng sang các mô xung quanh.

Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ điều trị, phần lớn người bệnh có thể hồi phục tốt và tránh được các biến chứng này.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về lao xương khớp có lây không. Nếu bạn đang nghi ngờ có dấu hiệu liên quan đến lao xương khớp hoặc từng tiếp xúc với người mắc lao, đừng chủ quan. Hãy đến ngay phòng khám Lao phổi Bác sĩ Tẩn để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn hướng điều trị phù hợp, giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và người xung quanh.

Nguồn tham khảo:

1. https://www.cdc.gov/tb/hcp/clinical-overview/tuberculosis-disease.html
2. https://journals.lww.com/jcsr/fulltext/2022/11040/treatment_duration_of_osteoarticular_tuberculosis_.1.aspx
3. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6953336/