Lao xương khớp háng nguy hiểm không? Dấu hiệu & cách điều trị sớm

Lao xương khớp háng là một dạng lao ngoài phổi tương đối hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh thường tiến triển âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với viêm khớp thông thường nên dễ chậm trễ trong chẩn đoán. Bài viết dưới đây, Phòng khám Lao phổi Bác sĩ Tẩn sẽ giúp bạn nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm, hiểu mức độ nguy hiểm của bệnh và biết khi nào cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa.

Lao xương khớp háng là gì?

Lao xương khớp háng là dạng lao ngoài phổi do vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) từ phổi/cơ quan khác theo đường máu/bạch huyết tấn công khớp háng. Bệnh thường tiến triển âm thầm gây viêm mạn tính, hủy hoại xương dẫn đến đau, hạn chế vận động và có nguy cơ tàn phế nếu không điều trị kịp thời.

Điều khiến nhiều người chủ quan là các triệu chứng ban đầu rất giống đau khớp thông thường nên thường bị bỏ qua hoặc tự mua thuốc giảm đau. Đây chính là lý do bệnh hay bị phát hiện muộn.

Có một điều đáng lưu ý đó là bệnh lao, bao gồm bệnh lao xương khớp có liên quan chặt chẽ với bệnh HIV/AIDS. Vì căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS khiến cho hệ miễn dịch ở người bị suy giảm, đó chính là cơ hội để các loại vi khuẩn, trong đó có vi khuẩn lao tấn công vào cơ thể. Ở những nước mà có tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS cao thì xu hướng bệnh nhân mắc lao cũng tăng lên tại các khu vực này.

Một câu hỏi thường gặp là nếu chưa được chẩn đoán lao phổi, có phải không mắc lao xương khớp háng không? Câu trả lời là không nhất thiết, trong một số trường hợp, ổ lao phổi nhỏ, tự lành mà không được phát hiện nhưng vi khuẩn đã kịp lan sang xương khớp trước đó.
 

Nguyên nhân chính gây ra lao xương khớp háng

Nguyên nhân trực tiếp của lao xương khớp háng là trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis - loài vi khuẩn hiếu khí tồn tại rất dai dẳng trong môi trường bình thường.

Quá trình bệnh thường diễn ra theo trình tự sau:

1. Lây nhiễm ban đầu qua đường hô hấp: Vi khuẩn lao xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường hô hấp, khu trú và gây tổn thương phổi (lao phổi).
2. Lan sang xương khớp theo đường máu hoặc bạch huyết: Từ phổi hoặc hạch, vi khuẩn theo dòng máu hoặc hệ thống bạch huyết di chuyển đến các xương xốp và khớp lớn, đặc biệt là khớp háng và khớp gối.
3. Hình thành tổn thương tại khớp: Vi khuẩn sinh sôi, tạo thành các củ lao gây hoại tử trung tâm, viêm màng hoạt dịch và dần phá hủy sụn khớp, đầu xương.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

• Suy giảm miễn dịch: Người nhiễm HIV/AIDS, người dùng thuốc ức chế miễn dịch dài ngày có nguy cơ cao hơn và bệnh thường tiến triển nặng hơn.
• Suy dinh dưỡng, thiếu vitamin D: Làm suy yếu hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn lao phát triển.
• Tiếp xúc gần với người mắc lao hoạt động: Sống chung hoặc làm việc trong môi trường đông đúc, kém thông thoáng.

Các triệu chứng của lao xương khớp háng thường gặp

Một trong những đặc điểm khiến lao xương khớp háng trở nên nguy hiểm là bệnh tiến triển âm thầm theo từng giai đoạn, rất dễ bị nhầm với các bệnh xương khớp thông thường.

Giai đoạn khởi phát

Ở giai đoạn khởi phát, các triệu chứng thường mờ nhạt và dễ gây nhầm lẫn với các căn bệnh phổ biến khác:

• Đau âm ỉ vùng háng hoặc đùi, đôi khi lan xuống đầu gối: Cơn đau tăng nhẹ vào buổi tối hoặc khi vận động. Người bệnh thường nhầm là đau do lao động nặng hoặc thay đổi thời tiết.
• Hạn chế khi vận động nhẹ: Người bệnh gặp khó khăn khi dạng chân, xoay khớp háng, cảm giác "cứng" khi bắt đầu đi lại sau thời gian nghỉ ngơi.
• Triệu chứng toàn thân: Người bệnh có dấu hiệu mệt mỏi, sốt nhẹ về chiều (thường 37,5 - 38°C), vã mồ hôi đêm, sụt cân không rõ nguyên nhân, da xanh xao, ăn uống kém.

Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa nếu bạn có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Đau háng kéo dài hơn 2 - 3 tuần, không thuyên giảm khi nghỉ ngơi.
• Sốt chiều kéo dài kèm đổ mồ hôi đêm và sụt cân không rõ lý do.
• Đi lại khó khăn, khập khiễng một bên chân.
• Có tiền sử lao phổi hoặc tiếp xúc thường xuyên với người bệnh lao.
• Trẻ em có biểu hiện đau háng, từ chối đi lại, hay quấy khóc.

Đừng tự ý mua thuốc giảm đau khi chưa được chẩn đoán xác định. Thuốc giảm đau chỉ che triệu chứng, không điều trị nguyên nhân trong khi vi khuẩn lao vẫn tiếp tục phá hủy xương khớp bên trong.

Giai đoạn tiến triển

Khi bệnh tiến triển, các tổn thương tại khớp háng ngày càng rõ ràng hơn:

• Teo cơ đùi: Đây là dấu hiệu đặc trưng quan trọng. Cơ đầu đùi và các cơ xung quanh khớp háng bị teo do không được sử dụng đủ, khiến bên chân bệnh trở nên nhỏ hơn so với bên lành khi quan sát bằng mắt thường.
• Sưng vùng khớp háng: Khớp háng và vùng bẹn sưng phồng nhưng đặc điểm quan trọng để phân biệt với viêm khớp thông thường là không nóng, không đỏ tại chỗ sưng, đây là biểu hiện điển hình của lao xương khớp.
• Áp xe lạnh: Bên trong ổ áp xe là mủ bã đậu, mảnh xương chết. Khi khám lâm sàng, bác sĩ có thể phát hiện dấu hiệu cạnh khớp háng. Ổ áp xe có thể vỡ ra để lại lỗ dò mạn tính.
• Biến dạng tư thế: Người bệnh thường giữ chân ở tư thế gấp, dạng và xoay ngoài để giảm đau, dần hình thành tư thế bất thường khó sửa chữa.
• Khập khiễng rõ ràng khi đi lại: Người bệnh gặp hạn chế nghiêm trọng khi thực hiện các động tác dạng chân, gấp, duỗi khớp háng.

Giai đoạn muộn, lao trở nặng

Nếu không được điều trị, lao xương khớp háng ở giai đoạn muộn gây ra những tổn thương nặng nề và khó hồi phục:

• Phá hủy hoàn toàn đầu xương đùi và ổ cối: Sụn khớp bị tiêu hủy toàn bộ, đầu xương đùi bị "ăn mòn".
• Dính khớp: Khớp háng có thể dính lại hoàn toàn ở tư thế xấu, mất hoàn toàn chức năng vận động.
• Lỗ dò mạn tính: Ổ áp xe vỡ ra để lại lỗ dò liên tục tiết dịch, nguy cơ bội nhiễm cao.
• Suy kiệt toàn thân: Do nhiễm độc lao kéo dài, người bệnh suy nhược nặng, nguy cơ lao lan sang các cơ quan khác.

Cách chẩn đoán lao xương khớp háng

Do các triệu chứng khó phân biệt với các bệnh có chịu chứng gần giống khác ở giai đoạn sớm, chẩn đoán lao xương khớp háng đòi hỏi phối hợp nhiều phương pháp. Chẩn đoán sớm và chính xác là yếu tố then chốt để điều trị thành công.

Chẩn đoán hình ảnh học

Một số phương pháp chẩn đoán qua hình ảnh bao gồm:

• Chẩn đoán lao khớp háng thường bắt đầu bằng X-quang, nhưng ở giai đoạn sớm tổn thương có thể chưa rõ. Khi bệnh tiến triển, X-quang cho thấy hẹp khe khớp, mòn sụn, tiêu xương hoặc phá hủy xương đồng thời X-quang phổi được thực hiện để tìm ổ lao nguyên phát.
• Siêu âm khớp háng giúp phát hiện tràn dịch, áp xe lạnh quanh khớp và hỗ trợ chọc hút dịch.
• Để đánh giá chính xác hơn, MRI được sẽ phát hiện tổn thương sớm ở phần mềm, màng hoạt dịch, sụn và xương dưới sụn, ngay cả khi X-quang chưa bất thường. MRI cũng cho thấy mức độ phá hủy khớp và áp xe lạnh.
• CT Scan bổ sung chi tiết về phá hủy xương, hữu ích cho việc lên kế hoạch phẫu thuật.

Xét nghiệm cận lâm sàng

Hiện nay, có các phương pháp xét nghiệm như:

• Xét nghiệm máu:
  • Công thức máu: Kiểm tra tình trạng thiếu máu, bạch cầu tăng.
  • Tốc độ lắng máu (VS): Phản ánh tình trạng viêm mạn tính.
  • CRP (Loại protein được gan sản xuất): Cho thấy phản ứng viêm, nhiễm trùng hoặc tổn thương mô.
  • Phản ứng Mantoux (Phương pháp tiêm trong da): Phát hiện cơ thể đã từng nhiễm vi khuẩn lao hay chưa.
  • Xét nghiệm IGRA (Xét nghiệm đo lường tiếp xúc với kháng nguyên lao): Chẩn đoán nhiễm vi khuẩn lao, đặc biệt là lao tiềm ẩn.
• Chọc hút dịch khớp: Dịch khớp háng được lấy để phân tích tế bào, soi vi khuẩn và nuôi cấy tìm vi khuẩn lao. Đây là một trong những xét nghiệm có giá trị cao để chẩn đoán xác định. PCR dịch khớp cho kết quả nhanh hơn và có độ nhạy tốt.
• Sinh thiết màng hoạt dịch: Đây là phương pháp cho phép chẩn đoán xác định lao khớp. Mẫu sinh thiết được kiểm tra dưới kính hiển vi để tìm tổn thương dạng u hạt điển hình của lao (nang lao với hoại tử bã đậu ở trung tâm, bao quanh bởi tế bào biểu mô và tế bào khổng lồ Langhans). Nuôi cấy từ mẫu sinh thiết để tìm trực khuẩn lao là tiêu chuẩn chẩn đoán cao nhất.

Khi đến gặp bác sĩ với triệu chứng nghi ngờ lao khớp háng, bạn thường sẽ được chỉ định chụp X-quang và xét nghiệm máu trước. Các xét nghiệm chuyên sâu hơn (MRI, sinh thiết màng hoạt dịch,...) sẽ được chỉ định thêm nếu cần thiết, không phải ai cũng phải làm toàn bộ các bước trên.

Biến chứng của lao xương khớp háng nếu không điều trị kịp thời

Lao xương khớp háng nếu bị chậm trễ trong điều trị có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Các biến chứng nguy hiểm bao gồm:

• Tàn phế vĩnh viễn: Vi khuẩn lao phá hủy toàn bộ sụn khớp, đầu xương đùi và ổ cối, gây biến dạng và mất chức năng khớp háng hoàn toàn. Người bệnh mất khả năng đi lại độc lập, chất lượng cuộc sống suy giảm nghiêm trọng.
• Dính khớp háng: Khớp háng có thể dính lại ở tư thế co gấp không thể sửa chữa, buộc phải can thiệp phẫu thuật lớn (thay khớp háng nhân tạo) để phục hồi vận động.
• Áp xe lạnh lan rộng và lỗ dò mạn tính: Ổ áp xe có thể lan theo mặt phẳng cơ xuống đùi, bội nhiễm thêm vi khuẩn thông thường, rất khó điều trị.
• Lao lan rộng: Nếu không điều trị, vi khuẩn lao tiếp tục theo đường máu lan sang phổi, màng não, màng tim, màng bụng đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.
• Tử vong: Trong trường hợp lao lan rộng vào hệ thần kinh trung ương, ổ áp xe vỡ vào các khoang quan trọng hoặc người bệnh suy kiệt nặng do nhiễm độc lao kéo dài và có thể dẫn đến tử vong.

Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu đau háng kéo dài, sốt chiều, sụt cân không giải thích được, hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa để kiểm tra ngay. Phát hiện sớm là chìa khóa để tránh những biến chứng trên.

Phương pháp điều trị lao xương khớp háng

Điều trị lao xương khớp háng cần được tiến hành sớm, đúng phác đồ và kiên trì. Mục tiêu điều trị gồm tiêu diệt vi khuẩn lao, giảm đau, bảo tồn và phục hồi chức năng khớp háng, ngăn ngừa biến chứng.

Điều trị nội khoa (phác đồ thuốc kháng lao)

Điều trị lao xương khớp háng bằng thuốc kháng lao là bắt buộc và là nền tảng trong mọi trường hợp. Theo chương trình Chống lao Quốc gia, Bộ Y tế hiện khuyến cáo phác đồ chuẩn cho lao xương khớp là B1 hoặc B2 với thời gian 12 tháng (2 tháng tấn công + 10 tháng duy trì).

Phác đồ chuẩn cho lao xương khớp theo Bộ Y tế là 2RHZE/10RHE hoặc 2RHZE/10RH (2 tháng tấn công với isoniazid, rifampicin, pyrazinamide, ethambutol và 10 tháng duy trì với RH hoặc RHE), tổng thời gian 12 tháng.

Lưu ý quan trọng:

• Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm, đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến lao kháng thuốc, rất khó điều trị.
• Liều lượng và phối hợp thuốc phải theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa lao, tùy thuộc vào cân nặng, chức năng gan thận và tình trạng bệnh.
• Trong thời gian điều trị, người bệnh cần nghỉ ngơi tương đối (4 - 5 tuần đầu), ăn đủ chất dinh dưỡng và tái khám định kỳ để theo dõi hiệu quả và tác dụng phụ của thuốc.

Ngoài thuốc kháng lao, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc giảm đau, phục hồi chức năng (vật lý trị liệu, tập vận động từ từ sau giai đoạn bất động ban đầu) để tránh cứng khớp.
 

Điều trị ngoại khoa (can thiệp phẫu thuật)

Phẫu thuật được cân nhắc khi:

• Người bệnh không đáp ứng với điều trị nội khoa sau thời gian thích hợp.
• Có ổ áp xe lạnh lớn cần dẫn lưu hoặc cắt bỏ.
• Phá hủy đầu xương đùi nặng, gây trật hoặc bán trật khớp háng.
• Khớp háng biến dạng nặng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và đi lại.

Các kỹ thuật phẫu thuật có thể bao gồm cắt bỏ màng hoạt dịch, lấy xương chết và mô hoại tử, dẫn lưu áp xe và trong trường hợp phá hủy khớp hoàn toàn sẽ cần thay khớp háng nhân tạo để phục hồi khả năng đi lại.

Tuy nhiên phẫu thuật chỉ là hỗ trợ, điều trị thuốc kháng lao vẫn phải được duy trì đầy đủ trước và sau phẫu thuật theo phác đồ (thường tổng 9 - 12 tháng hoặc 12 tháng với lao xương khớp nhạy cảm thuốc.

Làm sao để phòng ngừa lao xương khớp vùng háng?

Phòng bệnh lao xương khớp háng thực chất cũng chính là phòng bệnh lao nói chung. Các biện pháp hiệu quả bao gồm:

• Phát hiện và điều trị sớm lao phổi: Vì lao xương khớp háng thường là lao thứ phát, ngăn chặn lao phổi từ sớm là cách tốt nhất để ngăn vi khuẩn lao lan đến xương khớp. Người có triệu chứng ho kéo dài, sốt, sụt cân cần đến cơ sở y tế để tầm soát lao phổi.
• Tầm soát cho người tiếp xúc: Những người sống chung hoặc tiếp xúc thường xuyên với bệnh nhân lao cần được xét nghiệm đờm và chụp X-quang phổi định kỳ để phát hiện lao sớm.
• Tăng cường sức đề kháng: Bạn nên tuân thủ chế độ ăn uống đủ chất dinh dưỡng (đặc biệt protein, vitamin D, canxi), ngủ đủ giấc, tập thể dục đều đặn, không hút thuốc lá, không lạm dụng rượu bia để tăng sức đề kháng và bảo vệ sức khỏe của mình.
• Cải thiện môi trường sống: Đảm bảo nhà ở thông thoáng, nhiều ánh sáng tự nhiên (vi khuẩn lao bị tiêu diệt bởi tia UV), tránh nơi đông người kém thông khí.
• Điều trị lao tiềm ẩn: Người có kết quả xét nghiệm dương tính nhưng chưa có biểu hiện bệnh có thể được bác sĩ chỉ định điều trị phòng ngừa theo phác đồ, đặc biệt đối với người suy giảm miễn dịch.

Địa chỉ chẩn đoán và điều trị lao xương khớp uy tín

Nỗi đau lớn nhất của bệnh nhân lao khớp háng không chỉ nằm ở những cơn đau âm ỉ kéo dài mà còn ở sự mất dần khả năng vận động, nguy cơ tàn phế và gánh nặng tâm lý khi phải đối diện với một căn bệnh mạn tính. Nhiều người vì chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị đã phải chịu cảnh biến dạng khớp, mất khả năng đi lại, thậm chí mất đi sự tự chủ trong cuộc sống hàng ngày.

Trong bối cảnh đó, việc tìm đến một địa chỉ chẩn đoán và điều trị uy tín trở thành yếu tố quan trọng. Phòng khám Lao Phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn với hơn 25 năm kinh nghiệm lâm sàng chuyên sâu trong điều trị lao và bệnh phổi sẽ đồng hành cùng bệnh nhân từ chẩn đoán đến suốt quá trình điều trị.

Mỗi bệnh nhân là một câu chuyện riêng. Bác sĩ luôn lắng nghe, đồng hành và hỗ trợ bằng sự tận tâm, giúp bệnh nhân an tâm trong hành trình chữa bệnh. Đây chính là nơi bệnh nhân không chỉ được chữa bệnh, mà còn được sẻ chia, động viên và chăm sóc toàn diện để hành trình điều trị không còn quá nặng nề.

Hy vọng qua bài viết này, Phòng khám Lao Phổi Bác sĩ Tẩn đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh lao xương khớp háng, một dạng lao ngoài phổi tuy ít gặp nhưng có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nếu bạn hoặc người thân đang có các triệu chứng nghi ngờ, hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa lao để được thăm khám và chẩn đoán sớm, phát hiện đúng thời điểm là yếu tố quan trọng nhất để bảo tồn chức năng khớp háng.

Tài liệu tham khảo chính:

• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis 
• https://kcb.vn/phac-do/huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-cac-benh-co-xuong-khop.html 
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4292318/ 

• Lao xương khớp có lây không
• Di chứng về lao xương khớp mà bạn có thể gặp phải