Vết tiêm lao của trẻ không mưng mủ có sao không? Khi nào cần khám?

Vết tiêm lao của trẻ không mưng mủ có sao không? Đây là thắc mắc khiến nhiều phụ huynh lo lắng sau khi bé được tiêm vắc xin BCG. Thông thường, ba mẹ được nghe rằng vết tiêm sẽ sưng, mưng mủ rồi để lại sẹo. Bài viết dưới đây của Phòng khám Lao Phổi BS.CKII Nguyễn Văn Tẩn sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất phản ứng sau tiêm lao và biết khi nào cần đưa trẻ đi kiểm tra.

1 Hiểu đúng về vắc xin lao (BCG)

Vắc xin BCG (Bacille Calmette-Guérin) là loại vắc xin dùng để phòng bệnh lao và thường được tiêm cho trẻ sơ sinh trong những ngày đầu đời. 
Thành phần của vắc xin BCG chứa một loại vi khuẩn lao bò (Mycobacterium bovis) đã được làm suy yếu. Loại này không còn khả năng gây bệnh, nhưng vẫn giúp cơ thể học cách nhận diện và chống lại vi khuẩn lao. Nhờ đó, trẻ được tạo miễn dịch để phòng bệnh lao trong tương lai.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới có khoảng 10 triệu ca mắc lao mới, vì vậy việc tiêm BCG sớm giúp:
Giảm khoảng 70-80% nguy cơ mắc các thể lao nặng ở trẻ nhỏ, đặc biệt là lao màng não và lao lan tỏa.
Hạn chế biến chứng nguy hiểm và giảm tỷ lệ tử vong do lao ở trẻ em.
Tăng khả năng bảo vệ miễn dịch ngay từ những năm đầu đời, khi hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu.
Góp phần giảm lây lan bệnh lao trong cộng đồng tại các quốc gia có gánh nặng lao cao.

2 Phản ứng thường gặp của trẻ sau tiêm lao

2.1 Phản ứng tại chỗ tiêm

Sau khi tiêm vắc xin lao (BCG), trẻ thường có một số phản ứng ngay tại vị trí tiêm và đây là diễn biến bình thường. Thông thường phản ứng tại chỗ thường diễn ra theo trình tự sau:

• 1-2 tuần đầu: Vùng tiêm có thể hơi đỏ hoặc nổi nốt nhỏ.
• Sau 4-6 tuần: Xuất hiện một mụn nhỏ, có thể chứa dịch hoặc mủ nhẹ. Sau đó, mụn tự vỡ, tạo vết loét nhỏ.
• Khoảng 6-12 tuần: Vết loét khô lại và để lại một sẹo tròn nhỏ (thường 3-5mm).

Đây là phản ứng miễn dịch tự nhiên cho thấy cơ thể đang tạo đáp ứng bảo vệ. Phụ huynh không nên nặn mủ, băng kín hay bôi thuốc khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế, vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

2.2 Phản ứng toàn thân có thể gặp

Ngoài các phản ứng ngay tại vị trí tiêm, một số trẻ sau tiêm vắc xin lao (BCG) cũng có thể xuất hiện phản ứng toàn thân nhẹ, đặc biệt trong vòng vài ngày sau tiêm. Các biểu hiện này thường không nguy hiểm và tự khỏi mà không cần điều trị chuyên sâu.
Các phản ứng toàn thân có thể gặp gồm:

• Sốt nhẹ trong 24-48 giờ sau tiêm, thường dưới khoảng 38,5°C. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể khi tạo đáp ứng miễn dịch.
• Quấy khóc, chán ăn, mệt mỏi hơn so với ngày thường, do cơ thể đang phản ứng với vắc xin.
• Nổi hạch vùng nách hoặc khu vực gần vị trí tiêm do hệ miễn dịch hoạt động mạnh hơn; hiện tượng này thường nhẹ và tự giảm.

Các chuyên gia lưu ý rằng phản ứng toàn thân nghiêm trọng sau tiêm BCG rất hiếm, và đa số trẻ chỉ có những biểu hiện nhẹ rồi hết trong vòng vài ngày. Tuy nhiên, nếu trẻ sốt cao kéo dài, quấy khóc nhiều không giảm, khó thở, hoặc hạch sưng to đau nhiều kéo dài, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá đúng. 

3 Vết tiêm lao của trẻ không mưng mủ có sao không?

Không sao. Vết tiêm lao không mưng mủ trong đa số trường hợp không phải là dấu hiệu bất thường và cũng không đồng nghĩa với việc vắc xin không có tác dụng. Thực tế, phản ứng sau tiêm BCG ở mỗi trẻ có thể khác nhau. Có bé sẽ sưng đỏ rồi mưng mủ rõ ràng, có bé chỉ nổi một nốt rất nhỏ rồi xẹp dần, thậm chí gần như không thấy mủ. Điều này phụ thuộc vào cơ địa, mức độ đáp ứng miễn dịch của từng trẻ và cả kỹ thuật tiêm trong da. 
Vì vậy, nếu vết tiêm không mưng mủ nhưng trẻ vẫn khỏe mạnh, không có dấu hiệu bất thường, cha mẹ chỉ cần tiếp tục theo dõi. Thông thường nên quan sát trong khoảng 3-6 tháng sau tiêm để xem có xuất hiện nốt nhỏ hay sẹo hay không.
Tuy nhiên, nếu sau 6 tháng kể từ khi tiêm mà hoàn toàn không có bất kỳ phản ứng nào tại vị trí tiêm, hoặc có nghi ngờ về hiệu quả miễn dịch, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Bác sĩ có thể đánh giá tình trạng miễn dịch và tư vấn có cần tiêm lại hay không, thay vì tự ý quyết định.

4 Cách theo dõi và chăm sóc vết tiêm lao cho trẻ

Sau khi tiêm vắc xin lao (BCG), việc theo dõi và chăm sóc đúng cách sẽ giúp vết tiêm nhanh lành và hạn chế biến chứng. Dưới đây là hướng dẫn cụ thể giúp cha mẹ chăm sóc vết tiêm lao cho trẻ an toàn và đúng cách.

• Giữ sạch và khô thoáng: Vết tiêm BCG không cần băng kín. Cha mẹ chỉ cần giữ vùng da sạch và khô, để hở tự nhiên giúp da nhanh lành và giảm nguy cơ nhiễm trùng. Không nên dán băng cá nhân trừ khi có chỉ định của nhân viên y tế.
• Vệ sinh nhẹ nhàng khi cần: Nếu vị trí tiêm dính bẩn hoặc có ít dịch rỉ ra sau vài tuần, có thể lau nhẹ bằng gạc sạch thấm nước đun sôi để nguội hoặc nước muối sinh lý rồi thấm khô. Tránh chà xát mạnh. Không tự ý bôi thuốc mỡ, kem sát trùng hay các loại lá dân gian lên vết tiêm.
• Không nặn mủ, không tác động mạnh: Khi xuất hiện mụn nhỏ hoặc mưng mủ nhẹ, cha mẹ không nên bóp, nặn hay cạy vảy. Việc can thiệp có thể làm vết loét lâu lành hơn và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Cho trẻ mặc đồ thoải mái: Nên chọn quần áo rộng, chất liệu mềm và thoáng để hạn chế ma sát vào vị trí tiêm. Tránh mặc đồ bó sát hoặc vải dễ gây kích ứng.
• Trẻ vẫn có thể tắm bình thường: Việc tắm rửa không ảnh hưởng đến hiệu quả vắc xin. Tuy nhiên, sau khi tắm nên lau khô nhẹ nhàng vùng tiêm để tránh ẩm ướt kéo dài
• Theo dõi diễn biến trong vài tháng: Thông thường, vết tiêm lao sẽ trải qua các giai đoạn phản ứng và lành lại trong khoảng 2=3 tháng sau tiêm. Nếu sau 6 tháng mà vị trí tiêm hoàn toàn không có nốt nhỏ hay sẹo, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ kiểm tra và tư vấn thêm.
• Đưa trẻ đi khám nếu có dấu hiệu bất thường: Nếu thấy vết tiêm sưng đỏ lan rộng, chảy mủ nhiều, loét sâu lâu lành, trẻ sốt cao kéo dài hoặc sưng hạch nách to và đau, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.

5 Câu hỏi thường gặp về tiêm lao BCG và phản ứng sau tiêm

5.1 Vết tiêm lao bao lâu thì mưng mủ?

Sau khoảng 2-4 tuần, khi đó có thể thấy một nốt đỏ nhỏ hoặc sẩn mủ tại chỗ tiêm. Mụn mủ này thường tự vỡ và đóng vảy, rồi cuối cùng để lại một sẹo nhỏ sau vài tuần đến vài tháng. Đây là diễn biến bình thường của quá trình miễn dịch sau tiêm và không cần quá lo lắng nếu trẻ khỏe mạnh.

5.2 Có cần tiêm lại nếu không mưng mủ?

Không phải tất cả trẻ đều xuất hiện mưng mủ sau tiêm BCG, và việc không có mưng mủ tại vị trí tiêm không nhất thiết có nghĩa vắc xin không hiệu quả. Theo các chuyên gia y tế, một số trẻ có thể phản ứng rất nhẹ hoặc phản ứng muộn hơn, nhưng vẫn tạo ra đáp ứng miễn dịch bảo vệ. Chỉ khi sau nhiều tháng (ví dụ 6 tháng) hoàn toàn không có phản ứng tại chỗ và có nghi ngờ về miễn dịch thì bác sĩ mới cân nhắc đánh giá lại.

5.3 Không có sẹo có cần tiêm lại không?

Hầu hết trẻ sẽ để lại sẹo nhỏ sau khi lành vết tiêm, nhưng vẫn có một số trẻ không để lại sẹo dù đã tạo được miễn dịch. Theo các hướng dẫn lâm sàng, không có sẹo không tự động yêu cầu tiêm lại vắc xin BCG, bởi hiệu quả bảo vệ phụ thuộc vào đáp ứng miễn dịch bên trong, không chỉ dựa vào quan sát bên ngoài. Việc đánh giá cần được thực hiện bởi nhân viên y tế nếu có lo ngại về miễn dịch.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã có được câu trả lời cho câu hỏi “Vết tiêm lao của trẻ không mưng mủ có sao không?”. Tuy nhiên, nếu cha mẹ còn băn khoăn về phản ứng sau tiêm, lo lắng về miễn dịch của con hoặc nhận thấy dấu hiệu bất thường kéo dài, việc thăm khám chuyên khoa sẽ giúp yên tâm hơn. Để được tư vấn và kiểm tra kỹ lưỡng, bạn có thể đưa bé đến Phòng khám Lao Phổi BS.CKII Nguyễn Văn Tẩn chuyên thăm khám, đánh giá và theo dõi các vấn đề liên quan đến bệnh lao và tiêm chủng. Thăm khám sớm giúp phát hiện kịp thời các bất thường và đảm bảo bé được bảo vệ tốt nhất.
Link tham khảo:

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4582770/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7949662/
• https://medicalguidelines.msf.org/en/viewport/EssDr/english/tuberculosis-vaccine-bcg-vaccine-16687712.html