Phản ứng thường gặp sau tiêm vắc-xin lao và cách xử lý hiệu quả

Tiêm vắc-xin lao là một trong những mũi tiêm quan trọng đầu đời giúp trẻ phòng ngừa bệnh lao - căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, sau khi tiêm, không ít cha mẹ lo lắng khi thấy trẻ xuất hiện các phản ứng như sưng đỏ, nổi mụn hay sốt nhẹ. Việc nắm rõ các phản ứng thường gặp sau tiêm vắc-xin lao sẽ giúp phụ huynh yên tâm hơn và biết cách chăm sóc trẻ đúng cách. Cùng theo dõi nội dung dưới đây của Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn để hiểu rõ hơn nhé!

Những phản ứng thường gặp sau tiêm vắc-xin lao

Vắc-xin BCG được đánh giá là an toàn, rất hiếm khi gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sau khi tiêm vắc-xin BCG, trẻ có thể xuất hiện một số biểu hiện sinh lý thông thường như sau:

Phản ứng thường gặp sau tiêm vắc-xin lao

Sau tiêm, một số trẻ có thể biếng ăn hơn, quấy khóc nhiều so với bình thường. Tuy nhiên, đa phần trẻ chỉ gặp phản ứng tại vị trí tiêm. Ngay sau khi tiêm BCG, vùng da tiêm có thể xuất hiện một nốt đỏ nhỏ và thường sẽ tự biến mất sau khoảng 30 phút đến 1 giờ.
Trong vòng 24 giờ đầu sau tiêm, một số ít trường hợp có thể xuất hiện tình trạng sưng nhẹ hoặc hình thành ổ mủ nhỏ tại chỗ tiêm, kèm theo sốt nhẹ hoặc nổi hạch. Những biểu hiện này thường không nguy hiểm và sẽ tự thuyên giảm trong khoảng 1 - 3 ngày mà không cần can thiệp điều trị.
Sau khoảng 2 tuần đến 2 tháng (một số trường hợp có thể muộn hơn), tại vị trí tiêm có thể xuất hiện hiện tượng đỏ da, hình thành mủ trắng. Mụn mủ sau đó tự vỡ tạo thành vết loét nhỏ, tồn tại khoảng 2 tuần rồi tự lành, để lại sẹo có kích thước khoảng 3–5 mm. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể trẻ đã hình thành miễn dịch với vi khuẩn lao.

Phản ứng bất thường

Trong trường hợp tiêm không đúng kỹ thuật tiêm trong da hoặc cơ thể trẻ phản ứng quá mức với vắc-xin, vị trí tiêm có thể xuất hiện bọc mủ lớn, sẹo to hơn bình thường. Ngoài ra, trẻ có thể nổi hạch phản ứng ở vùng nách, dưới đòn hoặc cổ bên trái, cùng phía với tay tiêm. Tỷ lệ gặp các phản ứng này khá thấp, khoảng 1/100 trẻ.

Phản ứng nặng hiếm gặp

Những biến chứng nghiêm trọng sau tiêm BCG rất hiếm xảy ra, với tỷ lệ khoảng 1/1.000.000 trường hợp, bao gồm viêm tủy xương hoặc nhiễm lao sau tiêm. Các phản ứng này chủ yếu gặp ở trẻ bị suy giảm miễn dịch hoặc nhiễm HIV.
Áp xe tại chỗ tiêm: Tình trạng áp xe có thể xảy ra nếu dụng cụ tiêm không được đảm bảo vô trùng, do đó việc tiêm chủng cần được thực hiện tại các cơ sở y tế đạt chuẩn an toàn.

Hướng dẫn xử lý các phản ứng sau khi tiêm vắc-xin lao

Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế, đa số phản ứng sau tiêm vắc-xin lao (BCG) ở trẻ đều là phản ứng sinh lý bình thường và không gây nguy hiểm. Phụ huynh cần hiểu rõ cách theo dõi và chăm sóc đúng để đảm bảo an toàn cho trẻ và tránh can thiệp không cần thiết.

Những biểu hiện thường gặp như nổi sần cứng, sưng nhẹ hoặc hạch nhỏ tại vị trí tiêm đa phần sẽ tự giảm dần theo thời gian mà không cần điều trị. Đây là phản ứng cho thấy hệ miễn dịch của trẻ đang đáp ứng với vắc-xin, vì vậy phụ huynh không nên quá lo lắng.

Trẻ rất hiếm khi bị sốt sau tiêm vắc-xin BCG. Trong trường hợp trẻ sốt nhẹ dưới 38,5°C, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp hạ sốt không dùng thuốc như sau:

• Cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát.
• Lau người hoặc chườm ấm tại trán, bẹn bằng nước ấm (nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt trẻ khoảng 1–2°C).
• Tăng cường cho trẻ bú mẹ hoặc uống sữa theo nhu cầu.
• Nếu trẻ sốt từ 38,5°C trở lên, có thể sử dụng thuốc hạ sốt theo đúng liều lượng và chỉ định của bác sĩ, đồng thời tiếp tục áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ như trên.

Khi vùng tiêm có biểu hiện sưng đau khiến trẻ quấy khóc nhiều, phụ huynh có thể cho trẻ dùng paracetamol với liều 10–15 mg/kg/lần, tương tự liều hạ sốt, để giúp giảm đau. Lưu ý, không tự ý sử dụng các loại thuốc khác khi chưa có chỉ định y tế.

Sau khi tiêm, nên hạn chế sờ, nắn, xoa bóp hoặc đè ép vào vị trí tiêm. Khi bế trẻ, cần chú ý hạn chế va chạm vào tay tiêm để giảm nguy cơ kích ứng hoặc nhiễm trùng.

Sau khoảng 2 tuần đến 2 tháng, thậm chí lâu hơn, vùng tiêm có thể xuất hiện hiện tượng mưng mủ. Đây là phản ứng hoàn toàn bình thường của vắc-xin lao. Mụn mủ sẽ tự vỡ, khô dần và để lại sẹo nhỏ mà không cần can thiệp điều trị. Quá trình này cho thấy trẻ đã hình thành miễn dịch và đáp ứng tốt với vắc-xin BCG.

Trường hợp nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế?

Sau khi tiêm vắc-xin BCG, đa số trẻ chỉ gặp các phản ứng nhẹ và sẽ tự hồi phục. Tuy nhiên, theo khuyến cáo của chuyên gia y tế, cha mẹ cần theo dõi sát trẻ trong những ngày đầu sau tiêm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường dưới đây, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay:

• Trong vòng 24 - 48 giờ sau tiêm, trẻ có các biểu hiện nghiêm trọng như: sốt cao, quấy khóc liên tục không dỗ được, da tái hoặc tím tái, khó thở, bỏ bú, lơ mơ, co giật hoặc có dấu hiệu rối loạn ý thức, thậm chí hôn mê.
• Trẻ bị sốt cao kéo dài từ 1 - 2 ngày hoặc nhiệt độ cơ thể từ 38,5°C trở lên nhưng không đáp ứng với thuốc hạ sốt đã sử dụng đúng liều theo chỉ định của bác sĩ.
• Vết tiêm sưng to, hóa mủ với kích thước trên 1,5cm hoặc xuất hiện các hạch lớn ở vùng nách, cổ, dưới đòn bên trái (cùng bên với tay tiêm), có dấu hiệu viêm hoặc mưng mủ.

Trong những trường hợp này, trẻ cần được đánh giá tại cơ sở y tế để có hướng xử trí phù hợp, có thể bao gồm chích rạch dẫn lưu mủ khi cần thiết. Đa số các trường hợp trên không phải là lao hoạt động và không cần điều trị bằng thuốc chống lao, trừ khi có chỉ định chuyên môn đặc biệt từ bác sĩ.

Lưu ý, phụ huynh không nên tự ý xử lý tại nhà khi trẻ có dấu hiệu nặng sau tiêm. Việc thăm khám sớm giúp loại trừ các biến chứng hiếm gặp và đảm bảo an toàn tối đa cho trẻ.

Lưu ý trước và sau khi cho trẻ tiêm vắc-xin phòng lao

Để giúp trẻ tiêm vắc-xin lao an toàn và giảm thiểu nguy cơ gặp phản ứng sau tiêm, phụ huynh cần chuẩn bị kỹ lưỡng và theo dõi trẻ đúng cách trước và sau khi tiêm chủng.

Trước khi tiêm vắc-xin lao

Để đảm bảo trẻ có thể trạng tốt tại thời điểm tiêm và hạn chế các phản ứng không mong muốn, cha mẹ nên chú ý những vấn đề sau:

• Không để trẻ bị đói khi đi tiêm. Nên cho trẻ bú hoặc ăn nhẹ trước khi tiêm để tránh tình trạng mệt, hạ đường huyết.
• Chủ động cung cấp đầy đủ thông tin về tình trạng sức khỏe của trẻ cho nhân viên y tế, bao gồm: trẻ đang sốt hoặc mắc bệnh cấp tính, tiền sử sinh non, dị ứng, từng có phản ứng mạnh với các mũi tiêm trước hoặc đang điều trị bệnh lý đặc biệt.
• Đề nghị nhân viên y tế khám sàng lọc kỹ trước tiêm nhằm đánh giá chính xác khả năng đáp ứng và đảm bảo trẻ đủ điều kiện tiêm chủng.
• Hỏi rõ về loại vắc-xin BCG được sử dụng, hạn sử dụng cũng như các phản ứng thường gặp sau tiêm vắc-xin lao để chủ động theo dõi trẻ tại nhà.

Sau khi tiêm vắc-xin lao

An toàn sau tiêm không chỉ phụ thuộc vào chất lượng vắc-xin và kỹ thuật tiêm mà còn liên quan trực tiếp đến việc theo dõi, chăm sóc trẻ đúng cách tại gia đình:

• Sau tiêm, trẻ có thể ăn uống, sinh hoạt bình thường, không cần kiêng khem quá mức nếu trẻ khỏe mạnh.
• Theo dõi trẻ ít nhất 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục quan sát sát sao trong 24 - 48 giờ sau tiêm tại nhà.
• Khi trẻ có biểu hiện sốt, chỉ sử dụng thuốc hạ sốt theo đúng liều lượng và hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý dùng thuốc.
• Trong trường hợp cha mẹ cảm thấy lo lắng hoặc nhận thấy những biểu hiện bất thường, nên chủ động liên hệ với cơ sở y tế để được tư vấn kịp thời.
• Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao kéo dài, quấy khóc không dứt, co giật, bỏ bú, khó thở, da tái hoặc tím tái, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Các phản ứng nặng sau tiêm chủng thường hiếm gặp và đa số sẽ được kiểm soát tốt nếu phát hiện và xử trí sớm.

Câu hỏi thường gặp

Vết tiêm lao mưng mủ sau 1 tháng có sốt không?

Hiện tượng vết tiêm vắc-xin lao xuất hiện mưng mủ sau khoảng 1 tháng thường là phản ứng bình thường, cho thấy cơ thể trẻ đang đáp ứng tốt và vắc-xin phát huy tác dụng. Trong giai đoạn này, trẻ có thể kèm theo sốt nhẹ dưới 38,5°C và tình trạng này thường chỉ kéo dài vài ngày. 

Tuy nhiên, nếu trẻ bị sốt cao, sốt kéo dài, vùng tiêm sưng đau nhiều, mủ lan rộng hoặc xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời.

Vết tiêm lao mưng mủ bao lâu thì hết?

Vết tiêm vắc-xin lao có thể xuất hiện tình trạng mưng mủ trong thời gian từ vài tuần đến vài tháng. Mụn mủ sẽ tự vỡ, khô lại, hình thành lớp vảy và sau khoảng 2 - 3 tháng sẽ để lại một vết sẹo lõm nhỏ. 

Trong giai đoạn này, phụ huynh chỉ cần giữ vùng tiêm sạch sẽ, tránh nặn hoặc bóp vết mủ. Nếu nhận thấy mủ tiết ra nhiều, vị trí tiêm sưng to bất thường hoặc trẻ kèm theo sốt cao kéo dài, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ kiểm tra và tư vấn kịp thời.

Phần lớn các phản ứng thường gặp sau tiêm vắc-xin lao đều là phản ứng tự nhiên của cơ thể và sẽ tự khỏi nếu được theo dõi, chăm sóc đúng cách. Điều quan trọng là cha mẹ cần nắm rõ cách xử lý tại nhà, đồng thời nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời. Chủ động tiêm phòng đúng lịch chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của trẻ trước bệnh lao ngay từ những năm tháng đầu đời. Trong trường hợp cha mẹ cần được tư vấn kỹ hơn hoặc hỗ trợ về phòng chống và điều trị bệnh lao, có thể liên hệ Phòng khám Lao phổi BS.CKII Nguyễn Văn Tẩn để được thăm khám và hướng dẫn chi tiết.

Nguồn tham khảo:

• https://tbksp.who.int/en/node/2053 
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5838757/