Bé tiêm mũi lao không có sẹo có phòng được bệnh hay không?

Vì sao tiêm phòng lao lại có sẹo ở tay?

Khi tiêm vắc xin lao (BCG), thuốc được đưa vào ngay lớp da phía ngoài cánh tay (tiêm trong da), chứ không phải tiêm bắp sâu. Vị trí này có rất nhiều tế bào miễn dịch, nên sau tiêm vùng da đó sẽ hơi đỏ, cứng lên rồi dần dần hình thành một nốt nhỏ.

Các tế bào miễn dịch tụ lại quanh vi khuẩn BCG đã giảm độc lực, tạo nên một “ổ viêm nhỏ” giống như cơ thể đang tập dượt để chống lại vi khuẩn lao thật. Ổ viêm này có thể rỉ dịch, loét nông rồi khô lại, đóng mày và bong ra. Khi vết loét lành, cơ thể “vá” lại bằng mô xơ và collagen, để lại một vết tròn nhỏ, nhạt màu hơn vùng da xung quanh – đó chính là sẹo sau tiêm lao.

Nói đơn giản, sẹo ở tay sau tiêm lao là dấu vết của quá trình cơ thể phản ứng với vắc xin và lành vết thương, đồng thời thường được coi là một dấu hiệu cho thấy vắc xin đã “ăn” và hệ miễn dịch đã được kích hoạt.

Sẹo BCG cho thấy cơ thể đã kích hoạt miễn dịch

Bé tiêm mũi lao không có sẹo có phòng được bệnh hay không?

Có. Bé tiêm vắc xin lao (BCG) mà không có sẹo vẫn có thể được bảo vệ. Tuy nhiên, so với những bé có sẹo, khả năng “ăn” vắc xin thường được đánh giá là thấp hơn, nên tốt nhất cha mẹ vẫn nên hỏi thêm ý kiến bác sĩ.

Nhiều nghiên cứu cho thấy đa số trẻ sau tiêm sẽ có sẹo nhỏ ở tay, nhưng không phải 100%. Theo dữ liệu đăng tải trên ScienceDirect, có khoảng 18,6% trẻ đã tiêm BCG không có sẹo. Một số nghiên cứu khác cho thấy trẻ có sẹo thường có đáp ứng miễn dịch tốt hơn và sức khỏe lâu dài cũng khả quan hơn so với nhóm không sẹo.

Dù vậy, không có sẹo không có nghĩa là tiêm “mất tác dụng”. WHO và các chương trình tiêm chủng đều nhấn mạnh: sẹo chỉ là dấu hiệu thường gặp, không phải tiêu chuẩn duy nhất. Cơ thể bé có đáp ứng với vắc xin hay không còn phụ thuộc vào liều tiêm, kỹ thuật tiêm và cơ địa của từng bé. 

Vì vậy, nếu sau vài tháng bé vẫn không có bất kỳ dấu vết nào tại chỗ tiêm, đặc biệt khi bé sống trong môi trường nguy cơ cao mắc lao, cha mẹ nên đưa bé tới bác sĩ để được đánh giá và tư vấn có cần kiểm tra thêm hoặc cân nhắc tiêm lại hay không.

Bé không sẹo thường có mức đáp ứng vắc xin lao thấp hơn

Tại sao tiêm lao không để lại sẹo?

Dưới đây là những lý do giải thích vì sao sau tiêm vắc xin lao (BCG) có thể không để lại sẹo:

• Thường là do kỹ thuật tiêm chưa đúng lớp trong da: BCG phải được tiêm rất nông để tạo một “phồng da” nhỏ ngay sau tiêm. Nếu mũi kim đi quá sâu, thuốc vào dưới da hoặc không tạo được phồng da, phản ứng viêm tại chỗ sẽ nhẹ, nên sẹo có thể rất mờ hoặc hầu như không thấy.
• Có thể liên quan đến liều và chất lượng vắc xin: Nếu liều tiêm thấp hơn khuyến cáo, vắc xin bảo quản chưa đạt chuẩn, vùng tiêm chỉ đỏ nhẹ, không loét rõ rồi lành phẳng, vì vậy không tạo được sẹo tròn đặc trưng như nhiều phụ huynh vẫn thấy.
• Loại vắc xin và vị trí tiêm cũng ảnh hưởng đến sẹo: Các chủng BCG khác nhau cho mức độ phản ứng da và sẹo không giống nhau. Tiêm quá cao hoặc quá thấp trên cánh tay hoặc tiêm khi bé đã lớn hơn đều có thể khiến sẹo nhỏ, lệch vị trí hoặc khó nhận ra.
• Cơ địa da và cách cơ thể đáp ứng là khác nhau ở từng bé: Một số trẻ da dày, da sậm màu hoặc phản ứng viêm tại chỗ nhẹ sẽ vẫn “ăn” vắc xin nhưng chỉ để lại sẹo rất mờ, phải soi gần mới thấy, thậm chí gần như phẳng như da bình thường.

Tuy nhiên, không thấy sẹo không có nghĩa là phải tiêm lại ngay. Thực tế, bác sĩ thường sẽ kiểm tra lại hồ sơ tiêm chủng để chắc chắn bé đã được tiêm đúng loại vắc xin, đúng thời điểm. Ở những trẻ có nguy cơ cao (sống trong vùng lưu hành lao, có người thân mắc lao, suy giảm miễn dịch nhẹ…), nếu sau khoảng 6–12 tháng vẫn hoàn toàn không có dấu hiệu sẹo và có nghi ngờ về kỹ thuật tiêm ban đầu, bác sĩ mới cân nhắc chuyện tiêm nhắc BCG.

Tiêm không đúng lớp trong da có thể khiến BCG không tạo sẹo

Khi nào cha mẹ cần đưa bé đi khám lại hoặc hỏi bác sĩ?

Cha mẹ nên đưa bé đi khám lại hoặc hỏi bác sĩ sau tiêm lao (BCG) trong các tình huống sau:

• Vết tiêm loét lâu, không chịu lành hoặc nổi cục mủ lớn: Sau tiêm, vết loét nhỏ thường khô và lành trong vài tuần đến vài tháng. Nếu sau hơn 6 tháng vẫn còn loét, da rỉ dịch, nổi cục to hoặc nghi áp-xe, cha mẹ nên đưa bé đi khám.
• Vết tiêm sưng to, đỏ nhiều, rất đau hoặc chảy mủ nhiều: Vùng tiêm to dần lên trên 3 cm, căng nóng, bé đau nhiều, mủ chảy liên tục hoặc thời gian lành kéo dài bất thường là dấu hiệu bất thường, cần để bác sĩ kiểm tra sớm.
• Sưng hạch ở nách hoặc cổ cùng bên tay tiêm: Hạch nhỏ, hơi cứng có thể gặp, nhưng nếu hạch ở nách/cổ to nhanh, đau, mềm hoặc đỏ da vùng hạch, đây có thể là viêm hạch do BCG và cần được bác sĩ theo dõi, đôi khi phải chọc hút hay can thiệp.
• Bé có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc phản ứng toàn thân nặng: Bé sốt trên 38°C kéo dài, quấy khóc nhiều, lừ đừ, bỏ bú, kèm theo vùng tiêm hoặc hạch sưng đau rõ thì nên cho bé đi khám ngay, không tự chờ vết tiêm “tự hết”.
• Bé nguy cơ cao nhưng hoàn toàn không thấy phản ứng tại chỗ: Nếu trong gia đình có người bị lao, bé sống ở vùng lưu hành lao hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao khác mà sau vài tháng vùng tiêm vẫn phẳng, không đỏ, không nốt, không sẹo, cha mẹ nên hỏi bác sĩ trong lần khám định kỳ để được xem lại sổ tiêm và đánh giá có cần kiểm tra hoặc can thiệp thêm hay không.

Bé sốt trên 38°C kéo dài cần được đưa đi khám ngay

Lời khuyên cho cha mẹ về chăm sóc sau tiêm BCG

Sau khi tiêm BCG, cha mẹ nên giữ vùng da tiêm luôn sạch và khô thoáng, tránh cho bé mặc quần áo chật hoặc chất liệu thô gây cọ xát; tốt nhất nên chọn đồ mềm và rộng để da được thoải mái. 

Nếu vùng tiêm có rỉ dịch hoặc loét nhẹ, cha mẹ có thể đặt một lớp gạc khô và sạch lên trên nhưng chỉ khi thật sự cần thiết. Tuyệt đối không dán kín bằng băng dính vì sẽ khiến vùng da bí, dễ kích ứng và lâu lành hơn.

Khi tắm cho bé, chỉ rửa nhẹ nhàng, không chà xát vào vị trí tiêm. Sau tắm, dùng khăn sạch thấm nhẹ và để da tự khô thoáng, không nên lau mạnh vì có thể làm tổn thương vết loét đang lành. 

Cha mẹ cũng không nên bôi thuốc mỡ, kem sát trùng, dầu hay bất kỳ sản phẩm bôi ngoài da nào lên vùng tiêm, bởi những chất này có thể gây kích ứng, làm chậm quá trình liền sẹo hoặc tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Ngoài ra, không nên cho bé tiêm thêm loại vắc xin khác vào cùng cánh tay đã tiêm BCG trong vòng khoảng ba tháng, trừ khi có chỉ định đặc biệt từ bác sĩ. Điều này giúp vị trí tiêm BCG có thời gian hồi phục hoàn toàn và giảm nguy cơ gây nhầm lẫn khi đánh giá phản ứng tại chỗ.

Qua các phân tích, bạn có thể hiểu rõ hơn vấn đề “Bé tiêm mũi lao không có sẹo có phòng được bệnh hay không?”. Mỗi bé có phản ứng khác nhau, và bác sĩ sẽ là người đánh giá chính xác nhất. Để đảm bảo an toàn cho bé, bạn có thể đặt lịch kiểm tra tại Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn để biết được kết quả chính xác nhất.

Link tham khảo:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1472979224001240

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/joim.13084

https://www.jstor.org/stable/20486274

https://guruhealthline.com/pathology/bcg-vaccination-scar-everything-you-need-to-know

https://www.cell.com/heliyon/fulltext/S2405-8440%2823%2902448-9