Dấu hiệu lao phổi là gì? nhận biết sớm và cách điều trị hiệu quả

Cập nhật lần cuối: 16:31 24/08/2026
Ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi ban đêm hay sụt cân không rõ nguyên nhân rất dễ bị nhầm với cảm cúm hoặc cơ thể suy nhược. Đáng lo hơn, theo khảo sát của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố năm 2025, khoảng một nửa số ca lao được phát hiện qua khảo sát cộng đồng và xác nhận bằng xét nghiệm không có triệu chứng điển hình. Vậy những dấu hiệu lao phổi nào cần đặc biệt lưu ý và bệnh được điều trị ra sao? Bài viết dưới đây của Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ giúp bạn nhận biết sớm các biểu hiện thường gặp và chủ động thăm khám kịp thời.

Bệnh lao phổi là gì? Nguyên nhân phổ biến của bệnh lao phổi

Bệnh lao phổi là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis, còn gọi là trực khuẩn lao, gây ra. Vi khuẩn chủ yếu tấn công phổi và lây từ người sang người qua không khí. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn dễ phát triển thành bệnh khi sức đề kháng suy giảm.

Nguyên nhân và con đường lây truyền bệnh gồm:

• Tác nhân trực tiếp: Vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis xâm nhập vào cơ thể và gây tổn thương tại phổi.
• Lây qua đường không khí: Khi người mắc lao phổi ho, hắt hơi, nói chuyện, hát hoặc khạc đờm, vi khuẩn được phát tán vào không khí. Người xung quanh có nguy cơ nhiễm bệnh khi hít phải các hạt chứa vi khuẩn này.
• Tiếp xúc gần với người bệnh: Nguy cơ lây nhiễm tăng khi sống chung nhà hoặc thường xuyên tiếp xúc với người mắc lao phổi trong không gian kín, kém thông thoáng, nhất là khi người bệnh chưa được điều trị hiệu quả.

Dấu hiệu lao phổi đôi khi không biểu hiện rõ. Theo WHO, khoảng một nửa số trường hợp lao được phát hiện qua các cuộc điều tra hiện mắc đã có kết quả xét nghiệm vi khuẩn học dương tính nhưng không ghi nhận triệu chứng lao điển hình khi được hỏi. Do đó, người từng tiếp xúc gần với nguồn lây vẫn cần chủ động kiểm tra sức khỏe dù chưa ho kéo dài, sốt hoặc sụt cân.

Triệu chứng của lao phổi

Các dấu hiệu lao phổi thường xuất hiện âm thầm và tiến triển trong nhiều tuần. Người bệnh có thể gặp triệu chứng toàn thân kết hợp với những bất thường tại đường hô hấp.

Triệu chứng toàn thân

Những biểu hiện toàn thân thường gặp gồm:

Sốt nhẹ về chiều hoặc tối: Thân nhiệt thường tăng nhẹ, dao động khoảng 37,5–38°C và có thể kèm cảm giác ớn lạnh.

• Đổ mồ hôi ban đêm: Cơ thể ra nhiều mồ hôi khi ngủ dù thời tiết mát hoặc không vận động.
• Mệt mỏi kéo dài: Người bệnh thường xuyên uể oải, thiếu năng lượng và cảm thấy kiệt sức dù đã nghỉ ngơi.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Cân nặng giảm dần, cơ thể gầy yếu dù không thay đổi chế độ ăn uống.
• Chán ăn: Cảm giác ngon miệng giảm, ăn ít hơn bình thường và dễ suy nhược nếu kéo dài.

Triệu chứng ở đường thở

Các dấu hiệu tại đường hô hấp thường rõ hơn khi tổn thương phổi tiến triển. Bạn cần chú ý những biểu hiện sau:

• Ho kéo dài: Cơn ho dai dẳng từ 2–3 tuần, có thể là ho khan hoặc ho kèm đờm.

• Khạc đờm: Đờm nhầy, màu trắng hoặc xanh, đôi khi lẫn máu.

• Ho ra máu: Đờm có vệt máu hoặc ho ra máu tươi, cho thấy phổi đang có tổn thương cần được kiểm tra. Đây không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh nặng, nhưng bạn nên đi khám sớm để bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân thay vì tự suy đoán.

• Đau tức ngực: Cảm giác đau âm ỉ hoặc nặng ngực, tăng lên khi ho hoặc hít sâu.

• Khó thở: Xuất hiện khi tổn thương phổi lan rộng hoặc đường thở bị ảnh hưởng, khiến người bệnh thở hụt hơi và nhanh mệt.

Những dấu hiệu trên rất dễ bị nhầm với cảm cúm hoặc viêm họng thông thường, nhất là khi mới chỉ ho nhẹ hoặc sốt thoáng qua vài ngày. Điểm khác biệt cần lưu ý ở lao phổi là các triệu chứng này thường kéo dài trên 2 tuần và có xu hướng nặng dần thay vì tự khỏi. Bạn không cần đợi đến khi ho ra máu hay sụt cân rõ rệt mới đi khám. Nếu tình trạng ho kéo dài trên 2 tuần kèm bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa hô hấp để được chụp X-quang và xét nghiệm đờm sớm, vì phát hiện lao phổi ở giai đoạn này thường điều trị thuận lợi hơn nhiều so với khi bệnh đã tiến triển nặng.

Khi nào triệu chứng trở nặng hoặc cấp tính?

Bạn không cần chờ đến khi triệu chứng thật nghiêm trọng mới đi khám. Nếu ho kéo dài trên 2 tuần, sốt về chiều hoặc sụt cân dù chỉ ở mức nhẹ, bạn nên đến cơ sở y tế để được chụp X-quang và xét nghiệm đờm càng sớm càng tốt. Riêng với trường hợp triệu chứng trở nặng, tức xuất hiện đột ngột, diễn tiến nhanh hoặc ảnh hưởng rõ đến hô hấp và ý thức, đây là tình huống cần xử trí khẩn cấp. Bạn cần đến cơ sở y tế ngay nếu gặp các dấu hiệu sau:

• Khó thở tăng nhanh: Thở gấp, hụt hơi, tím môi hoặc đau tức ngực dữ dội.
• Ho ra nhiều máu: Máu đỏ tươi xuất hiện nhiều hoặc liên tục khi ho.
• Rối loạn ý thức: Lơ mơ, ngất, phản ứng chậm hoặc mất ý thức.
• Sốt cao kéo dài: Sốt không giảm, kèm rét run, kiệt sức hoặc suy nhược rõ rệt.
• Đau ngực đột ngột: Cơn đau tăng khi hít sâu, kèm khó thở, cần nghĩ đến biến chứng ở phổi hoặc màng phổi.

Những biểu hiện này có thể cảnh báo tổn thương phổi tiến triển hoặc biến chứng nghiêm trọng, cần được bác sĩ thăm khám và xử trí sớm.

Bệnh lao phổi được chẩn đoán như thế nào?

Để xác định bệnh lao phổi, bác sĩ cần kết hợp đánh giá triệu chứng, chẩn đoán hình ảnh và các xét nghiệm tìm vi khuẩn lao.

Khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh

Trước tiên, bác sĩ sẽ tìm hiểu các biểu hiện người bệnh đang gặp và kiểm tra những tổn thương bất thường tại phổi:

• Đánh giá triệu chứng: Bác sĩ hỏi về tình trạng ho kéo dài, khạc đờm, ho ra máu, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm, sụt cân và đau ngực.
• Chụp X-quang ngực: Hình ảnh giúp phát hiện các vùng tổn thương, nốt mờ hoặc hang lao nghi ngờ trong phổi.

Xét nghiệm tìm vi khuẩn lao

Để xác nhận nguyên nhân gây bệnh và đánh giá khả năng kháng thuốc, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm sau:

• Soi đờm trực tiếp: Mẫu đờm được kiểm tra dưới kính hiển vi để tìm trực khuẩn lao.
• Xét nghiệm GeneXpert/PCR: Giúp phát hiện nhanh vi khuẩn lao và hỗ trợ đánh giá tình trạng kháng thuốc. Phương pháp này thường cho kết quả trong khoảng 2 giờ, giúp bạn sớm biết hướng xử trí thay vì phải chờ đợi kéo dài.
• Nuôi cấy vi khuẩn lao: Được thực hiện để xác định chính xác vi khuẩn và làm kháng sinh đồ khi cần thiết. Phương pháp này cho kết quả chính xác cao nhưng cần thời gian vài tuần, nên thường dùng để khẳng định chẩn đoán và định hướng điều trị lâu dài, không phải xét nghiệm đầu tay khi cần kết quả nhanh.

Cách điều trị bệnh lao phổi

Bệnh lao phổi có thể chữa khỏi nếu được chẩn đoán đúng, điều trị theo chỉ định và hoàn thành đầy đủ liệu trình. Theo Quyết định 162/QĐ-BYT ngày 19/01/2024 của Bộ Y tế, với lao phổi nhạy thuốc, phác đồ chuẩn thường kéo dài 6 tháng và được chia thành giai đoạn tấn công, sau đó là giai đoạn duy trì. Thời gian thực tế có thể thay đổi tùy tình trạng bệnh và kết quả xét nghiệm kháng thuốc.

Phác đồ và thời gian điều trị

Đối với phác đồ điều trị 6 tháng, bác sĩ thường phối hợp nhiều loại thuốc chống lao theo hai giai đoạn:

• Giai đoạn tấn công: Thường kéo dài 2 tháng đầu, sử dụng phối hợp Isoniazid, Rifampicin, Pyrazinamide và Ethambutol nhằm tiêu diệt nhanh phần lớn vi khuẩn lao.
• Giai đoạn duy trì: Thường kéo dài 4 tháng tiếp theo, chủ yếu sử dụng Isoniazid và Rifampicin để loại bỏ vi khuẩn còn lại, hạn chế bệnh tái phát.

Nguyên tắc sử dụng thuốc

Để thuốc phát huy hiệu quả và giảm nguy cơ lao kháng thuốc, người bệnh cần tuân thủ những nguyên tắc sau:

• Dùng đúng liều: Uống đủ lượng thuốc được bác sĩ chỉ định theo cân nặng, độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
• Uống thuốc đều đặn: Dùng thuốc đúng giờ và đúng cách theo hướng dẫn, không tự ý bỏ liều.
• Không tự ngừng hoặc đổi thuốc: Dù đã giảm ho, hết sốt hoặc cảm thấy khỏe hơn, người bệnh vẫn phải hoàn thành đủ liệu trình.
• Tái khám đúng lịch: Bác sĩ sẽ theo dõi đáp ứng điều trị, kiểm tra xét nghiệm và xử lý sớm các tác dụng không mong muốn của thuốc.

Một số tác dụng phụ thường gặp khi dùng thuốc chống lao như buồn nôn nhẹ, đau khớp hoặc thay đổi màu nước tiểu (do Rifampicin) thường không nguy hiểm, nhưng bạn nên thông báo ngay cho bác sĩ để được theo dõi và điều chỉnh kịp thời, thay vì tự ý bỏ thuốc.

Ví dụ minh họa: Anh N.V.A., 42 tuổi, quê Long An, đến Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn vì ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều và sụt cân. Sau khi thăm khám, chụp X-quang và thực hiện xét nghiệm GeneXpert, anh được xác định mắc lao phổi chưa ghi nhận kháng Rifampicin. Bác sĩ chỉ định phác đồ điều trị 6 tháng gồm giai đoạn tấn công và giai đoạn duy trì. Sau 2 tháng, các triệu chứng đã giảm rõ nhưng anh vẫn tiếp tục dùng thuốc đủ liệu trình và tái khám đúng hẹn. Trường hợp này cho thấy người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi cảm thấy khỏe hơn. 

Lưu ý: Phác đồ và liều lượng phải do bác sĩ chuyên khoa lao chỉ định dựa trên kết quả xét nghiệm. Người bệnh không nên tự mua thuốc, dùng lại đơn cũ hoặc thay đổi thuốc trong quá trình điều trị.

Phòng ngừa bệnh lao phổi

Để hạn chế nguy cơ nhiễm và lây truyền vi khuẩn lao, bạn nên thực hiện đồng thời các biện pháp sau:

• Tiêm vắc-xin BCG: Cho trẻ sơ sinh tiêm vắc-xin BCG đúng lịch theo chương trình tiêm chủng để giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng.
• Đeo khẩu trang: Sử dụng khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc tiếp xúc gần với người đang mắc hay nghi ngờ mắc lao phổi.
• Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là sau khi ho, hắt hơi hay tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp.
• Che miệng khi ho hoặc hắt hơi: Dùng khăn giấy hoặc khuỷu tay che kín miệng và mũi, sau đó bỏ khăn giấy vào thùng rác có nắp.
• Giữ nhà cửa thông thoáng: Mở cửa sổ thường xuyên để tăng lưu thông không khí và tận dụng ánh nắng tự nhiên.
• Tăng cường sức đề kháng: Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, vận động đều đặn, hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá.
• Chủ động tầm soát: Người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân lao hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao nên đi khám theo hướng dẫn của bác sĩ. Tại Phòng khám Lao phổi, nhóm đối tượng này thường được tư vấn tầm soát định kỳ để phát hiện sớm ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Làm sao biết mình bị lao phổi?

Bạn nên nghi ngờ lao phổi khi ho kéo dài từ 3 tuần, khạc đờm, đau ngực hoặc ho ra máu, kèm sốt, đổ mồ hôi đêm, mệt mỏi và sụt cân. Tuy nhiên, không thể kết luận bệnh chỉ dựa vào triệu chứng. Bác sĩ cần kết hợp khám lâm sàng, chụp X-quang và xét nghiệm đờm hoặc GeneXpert để chẩn đoán chính xác. 

Lao phổi có tự khỏi không?

Không. Lao phổi hoạt động cần được điều trị bằng thuốc chống lao theo phác đồ của bác sĩ. Nếu không điều trị đúng, bệnh có thể tiếp tục gây tổn thương phổi, lây sang người khác và dẫn đến tử vong. Người bệnh phải uống thuốc đủ liều, đúng giờ, đủ thời gian, kể cả khi triệu chứng đã thuyên giảm. 

Lao phổi có lây không và lây qua đường nào?

Lao phổi hoạt động lây từ người sang người qua không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, hát hoặc khạc nhổ. Nguy cơ lây cao hơn khi tiếp xúc gần trong không gian kín, đông người và kém thông thoáng. Người mắc lao tiềm ẩn không có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác.

Hy vọng rằng thông tin trong bài viết này về các dấu hiệu lao phổi đã giúp bạn có thêm thông tin để nhận biết và chủ động thăm khám kịp thời. Nếu nhận thấy bất kỳ triệu chứng nào giống với những gì đã được mô tả, bạn có thể liên hệ đến Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

Link tham khảo:

• https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tuberculosis
• https://www.cdc.gov/tb/signs-symptoms/index.html
• https://medicalguidelines.msf.org/en/viewport/TUB/english/2-1-pulmonary-tuberculosis-20320210.html
• https://www.cdc.gov/tb/causes/index.html

Miễn trừ trách nhiệm

Thông tin chỉ mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.