IGRA test là gì? Phương pháp phát hiện lao tiềm ẩn chính xác

Tác giả: BS.CKII Nguyễn Văn Tẩn

16/07/2025

Ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, sụt cân không rõ lý do hoặc từng tiếp xúc gần với người mắc lao là những tình huống khiến nhiều người lo lắng mình có bị nhiễm lao hay không. Lúc này, bác sĩ có thể chỉ định IGRA test để kiểm tra phản ứng miễn dịch của cơ thể với vi khuẩn lao. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu IGRA test là gì, xét nghiệm này dùng trong trường hợp nào, cách đọc kết quả cơ bản và những lưu ý cần biết trước khi thực hiện. Nội dung mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

IGRA test là gì?

IGRA là xét nghiệm máu giúp kiểm tra cơ thể đã từng tiếp xúc hoặc nhiễm vi khuẩn lao hay chưa. Xét nghiệm này thường dùng để sàng lọc lao tiềm ẩn ở người có nguy cơ cao.

Tuy nhiên, IGRA không thể tự xác định người đó đang mắc lao hoạt động hay chỉ nhiễm lao tiềm ẩn. Bác sĩ cần kết hợp thêm triệu chứng, X-quang phổi và các xét nghiệm khác nếu nghi ngờ lao hoạt động.

Hiểu đơn giản, khi làm IGRA, mẫu máu của bạn sẽ được cho tiếp xúc với một số thành phần đặc hiệu của vi khuẩn lao. Nếu cơ thể từng nhiễm lao, tế bào miễn dịch sẽ phản ứng và tạo ra một chất gọi là interferon-gamma. Điểm mạnh của IGRA là ít bị ảnh hưởng bởi vắc xin BCG, nên phù hợp với nhiều người đã từng tiêm phòng lao hơn so với test da Mantoux.

IGRA là xét nghiệm máu giúp kiểm tra cơ thể đã từng tiếp xúc hoặc nhiễm vi khuẩn lao

Hai loại xét nghiệm IGRA phổ biến hiện nay

Hiện tại có hai loại IGRA được sử dụng rộng rãi trên thế giới và tại Việt Nam:

Đặc điểm	QuantiFERON-TB Gold Plus	T-SPOT.TB
Nhà sản xuất	Qiagen, công ty có trụ sở tại Hilden, Đức. Sản phẩm được phân phối toàn cầu, không phải hãng của Úc	Revvity, trước đây là Oxford Immunotec
Cách xét nghiệm	Đo lượng interferon-gamma trong huyết tương bằng phương pháp ELISA	Đếm số tế bào miễn dịch tiết interferon-gamma bằng phương pháp ELISpot
Mẫu xét nghiệm	Máu toàn phần	Tế bào miễn dịch được tách từ mẫu máu
Độ nhạy	Không cố định. Theo Tạp Chí Ý Học, ghi nhận khoảng 66-87% ở người mắc lao hoạt động	Không cố định. Theo PMC, khoảng 85-94%, tùy nhóm bệnh nhân và cách nghiên cứu
Thời gian trả kết quả	Thường trong 24 giờ hoặc 1-2 ngày làm việc, tùy cơ sở xét nghiệm	Thường trong 24 giờ hoặc 1-2 ngày làm việc, tùy nơi xét nghiệm

Cả hai đều có giá trị chẩn đoán cao. Tại Việt Nam, QFT-Plus được sử dụng phổ biến hơn tại các bệnh viện và phòng xét nghiệm lớn.

Ai cần làm IGRA test? Các trường hợp được chỉ định

Xét nghiệm IGRA thường được chỉ định cho người có nguy cơ nhiễm lao tiềm ẩn hoặc dễ chuyển thành lao hoạt động. Xét nghiệm này cũng phù hợp với người đã tiêm vắc xin BCG, vì ít gây dương tính giả hơn test da Mantoux/TST.

Người đã tiêm vắc xin BCG: CDC khuyến cáo ưu tiên xét nghiệm máu IGRA thay cho test da TST ở người đã tiêm BCG, vì IGRA không bị ảnh hưởng bởi vắc xin này. Điều này phù hợp với nhiều người Việt Nam, do đa số đã được tiêm BCG từ nhỏ.
Người tiếp xúc gần với bệnh nhân lao phổi hoạt động: Người sống cùng nhà, chăm sóc trực tiếp, làm việc hoặc học lâu trong cùng không gian với người bệnh nên được bác sĩ đánh giá nguy cơ và sàng lọc lao tiềm ẩn khi cần.
Nhân viên y tế hoặc người làm việc trong môi trường nguy cơ: Bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên xét nghiệm hoặc người thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân lao có thể cần xét nghiệm khi bắt đầu công việc, sau phơi nhiễm hoặc theo quy định của cơ sở y tế.
Người có hệ miễn dịch suy yếu: Bao gồm người nhiễm HIV, dùng corticoid kéo dài, thuốc sinh học, thuốc chống thải ghép, mắc đái tháo đường kiểm soát kém, suy thận mạn hoặc bệnh làm giảm miễn dịch. Nhóm này dễ chuyển từ lao tiềm ẩn sang lao hoạt động hơn.
Người chuẩn bị dùng thuốc sinh học hoặc ghép tạng: Trước khi dùng thuốc ức chế TNF-alpha, thuốc ức chế miễn dịch mạnh hoặc trước ghép tạng, bác sĩ thường yêu cầu sàng lọc lao tiềm ẩn để giảm nguy cơ lao tái hoạt.
Người khó quay lại đọc kết quả test da: Test Mantoux/TST cần quay lại sau 48-72 giờ để đọc kết quả, còn IGRA chỉ cần lấy máu một lần. Vì vậy, IGRA phù hợp với người bận rộn, sống xa cơ sở y tế hoặc khó tái khám đúng thời điểm.

So sánh IGRA với xét nghiệm da tuberculin (TST/Mantoux)

IGRA và xét nghiệm da tuberculin, còn gọi là TST/Mantoux, đều được dùng để hỗ trợ phát hiện nhiễm lao, đặc biệt trong sàng lọc lao tiềm ẩn. Tuy nhiên, hai xét nghiệm này khác nhau ở nhiều điểm như: cách thực hiện, số lần cần đến cơ sở y tế, cách đọc kết quả và mức độ bị ảnh hưởng bởi vắc xin BCG.

Tiêu chí	IGRA, xét nghiệm máu	TST/Mantoux, xét nghiệm da
Nguyên lý	Đo chất interferon-gamma do tế bào miễn dịch tạo ra khi gặp thành phần đặc hiệu của vi khuẩn lao như ESAT-6 và CFP-10	Đo vùng da bị sưng cứng sau khi tiêm PPD vào trong da
Ảnh hưởng bởi BCG	Không bị ảnh hưởng bởi vắc xin BCG. CDC ưu tiên IGRA cho người đã tiêm BCG	Có thể bị ảnh hưởng bởi BCG, dễ gây dương tính giả và làm giảm độ chính xác ở người đã tiêm BCG
Số lần đến cơ sở y tế	1 lần để lấy máu	2 lần: 1 lần tiêm và 1 lần quay lại đọc kết quả sau 48-72 giờ
Thời gian trả kết quả	Thường trong 24 giờ hoặc 1-2 ngày làm việc, tùy cơ sở xét nghiệm	Cần quay lại sau 48-72 giờ để đọc phản ứng da
Yếu tố chủ quan	Kết quả được đo bằng hệ thống xét nghiệm, ít phụ thuộc vào người đọc	Phụ thuộc vào kỹ thuật tiêm, cách đo vùng sưng cứng và kinh nghiệm của người đọc
Phù hợp đặc biệt	Người đã tiêm BCG, nhân viên y tế, người khó quay lại đọc kết quả TST	Trẻ nhỏ, nơi nguồn lực hạn chế hoặc khi chưa có IGRA
Hạn chế	Chi phí cao hơn, cần phòng xét nghiệm đạt chuẩn và xử lý mẫu đúng thời gian	Cần quay lại đúng hẹn, có thể dương tính giả do BCG hoặc một số vi khuẩn không lao

WHO cho phép sử dụng TST, IGRA hoặc TBST tùy điều kiện từng quốc gia và nhóm người cần sàng lọc lao.

Tại Việt Nam, nhiều người đã tiêm vắc xin BCG từ nhỏ, nên IGRA có lợi thế hơn vì kết quả ít bị ảnh hưởng bởi vắc xin này. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần đọc kết quả IGRA cùng với triệu chứng, nguy cơ tiếp xúc, X-quang phổi và các xét nghiệm khác nếu nghi ngờ lao hoạt động.

Ngoài TST và IGRA, WHO cũng đề cập đến TBST, tức nhóm xét nghiệm da dùng kháng nguyên đặc hiệu của vi khuẩn lao. TBST sử dụng các kháng nguyên như ESAT-6/CFP-10, tương tự IGRA nhưng được thực hiện dưới dạng test da.

Một số xét nghiệm TBST gồm Cy-Tb, Diaskintest và C-TST. Đây là nhóm xét nghiệm mới hơn, trong khi IGRA vẫn là xét nghiệm máu được dùng tại nhiều cơ sở y tế lớn.

Quy trình thực hiện IGRA test

Quy trình xét nghiệm IGRA khá đơn giản, thường chỉ cần một lần lấy máu tĩnh mạch tại cơ sở xét nghiệm đạt chuẩn. Người làm xét nghiệm thường không cần nhịn ăn hoặc chuẩn bị đặc biệt trước khi lấy máu.

Bước 1: Lấy mẫu máu. Nhân viên y tế lấy máu tĩnh mạch vào ống chuyên dụng theo từng loại xét nghiệm. Với QuantiFERON, ống xét nghiệm có chứa kháng nguyên lao và các ống chứng để so sánh phản ứng miễn dịch.
Bước 2: Ủ mẫu. Mẫu máu được ủ ở 37°C, thường trong 16-24 giờ, để tế bào miễn dịch tiếp xúc với kháng nguyên lao và giải phóng interferon-gamma nếu cơ thể đã nhiễm lao.
Bước 3: Phân tích kết quả. Phòng xét nghiệm đo nồng độ interferon-gamma với QuantiFERON hoặc đếm số tế bào tiết interferon-gamma với T-SPOT.TB.
Bước 4: Trả kết quả. Kết quả thường có trong vòng 24 giờ hoặc 1-2 ngày làm việc, tùy cơ sở xét nghiệm.

Lưu ý trước khi xét nghiệm: Nếu vừa tiêm vắc xin sống như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu hoặc sốt vàng, nên làm IGRA cùng ngày tiêm hoặc chờ ít nhất 1 tháng sau tiêm. Nếu từng có kết quả IGRA dương tính hoặc đã điều trị lao, việc xét nghiệm lại thường ít giá trị vì kết quả có thể vẫn dương tính sau điều trị.

Đọc hiểu kết quả IGRA test

Kết quả IGRA thường được chia thành âm tính, dương tính và không xác định. Mỗi kết quả cần được bác sĩ đánh giá cùng triệu chứng, tiền sử tiếp xúc với người mắc lao, X-quang phổi và các xét nghiệm liên quan nếu cần.

Kết quả âm tính

IGRA âm tính nghĩa là tại thời điểm xét nghiệm, máu chưa ghi nhận phản ứng miễn dịch rõ với vi khuẩn lao. Trong nhiều trường hợp, kết quả này cho thấy khả năng nhiễm lao thấp và người bệnh có thể không cần điều trị dự phòng.

Tuy nhiên, IGRA âm tính không loại trừ hoàn toàn nhiễm lao, nhất là khi:

Mới tiếp xúc với nguồn lây trong vòng 8 tuần gần đây
Đang bị suy giảm miễn dịch
Mẫu xét nghiệm không đạt yêu cầu

Trong các trường hợp này, bác sĩ có thể hẹn làm lại IGRA sau 8-10 tuần để kết quả chính xác hơn.

Kết quả dương tính

IGRA dương tính nghĩa là cơ thể đã có phản ứng miễn dịch với vi khuẩn lao. Tuy nhiên, kết quả này không có nghĩa chắc chắn đang mắc lao hoạt động. Nhiều người IGRA dương tính chỉ là lao tiềm ẩn, tức vi khuẩn lao đang bị hệ miễn dịch kiểm soát, chưa gây triệu chứng và không lây cho người khác.

Để xác định có phải lao hoạt động hay không, bác sĩ thường cần khám lâm sàng, chụp X-quang phổi và làm thêm xét nghiệm đờm như AFB, nuôi cấy hoặc GeneXpert nếu cần. Nếu được xác định là lao tiềm ẩn, người bệnh có thể được điều trị dự phòng theo phác đồ phù hợp.

Kết quả không xác định

Kết quả không xác định xảy ra khi xét nghiệm không đủ điều kiện để kết luận âm tính hay dương tính. Nguyên nhân có thể do hệ miễn dịch đáp ứng yếu, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, nhiễm HIV giai đoạn nặng, bệnh nền nặng, tuổi cao hoặc do vấn đề trong lấy mẫu, vận chuyển, xử lý mẫu. Với kết quả này, bác sĩ thường yêu cầu làm lại xét nghiệm hoặc phối hợp thêm TST, X-quang phổi và các xét nghiệm khác để đánh giá toàn diện.

Tóm lại, IGRA là xét nghiệm hỗ trợ phát hiện nhiễm lao, nhưng không nên tự đọc kết quả để kết luận mắc hay không mắc bệnh lao. Quyết định theo dõi, làm thêm xét nghiệm hoặc điều trị dự phòng cần dựa trên đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.

Sau khi có kết quả IGRA dương tính cần làm gì?

Kết quả IGRA dương tính cho thấy cơ thể đã từng phản ứng với vi khuẩn lao. Tuy nhiên, kết quả này chưa đủ để kết luận là lao tiềm ẩn hay lao hoạt động. Người bệnh cần được bác sĩ kiểm tra thêm trước khi quyết định có cần điều trị hay không.

Bước 1: Khám và chụp X-quang ngực: Bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng, tiền sử tiếp xúc với người bệnh lao và chỉ định chụp X-quang ngực. Nếu người bệnh không có triệu chứng và X-quang bình thường, kết quả thường nghiêng nhiều hơn về lao tiềm ẩn.
Bước 2: Làm xét nghiệm đờm nếu nghi lao hoạt động: Nếu có dấu hiệu như ho kéo dài, sốt, sụt cân, đổ mồ hôi đêm hoặc X-quang bất thường, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm đờm như AFB, nuôi cấy hoặc GeneXpert để kiểm tra có lao hoạt động hay không.
Bước 3: Quyết định điều trị: Nếu là lao tiềm ẩn, bác sĩ có thể đề nghị điều trị dự phòng bằng thuốc kháng lao trong khoảng 3-9 tháng, tùy phác đồ và tình trạng người bệnh. Nếu là lao hoạt động, người bệnh cần điều trị theo phác đồ phù hợp, thường khoảng 6 tháng với lao nhạy thuốc thông thường, hoặc lâu hơn nếu là lao ngoài phổi nặng, lao kháng thuốc hay có biến chứng.

Liều lượng và phác đồ cụ thể cần được bác sĩ chỉ định sau khi thăm khám trực tiếp.

Xét nghiệm IGRA bao nhiêu tiền?

Tại Việt Nam, xét nghiệm máu thuộc nhóm IGRA (như QuantiFERON) thường có chi phí khá cao so với nhiều xét nghiệm khác. Mức giá cụ thể phụ thuộc vào cơ sở y tế, trang thiết bị, khu vực và dịch vụ đi kèm.

Tại Diag, giá xét nghiệm QuantiFERON khoảng 2.300.000 đồng/lần. Ở những nơi khác, chi phí có thể dao động từ 1.500.000 - 2.500.000 đồng, tùy vào phí vận chuyển mẫu, xử lý kỹ thuật và dịch vụ hỗ trợ.

Cần lưu ý rằng đây chỉ là chi phí cho xét nghiệm IGRA. Người bệnh vẫn có thể cần thêm các xét nghiệm khác như chụp X-quang phổi, xét nghiệm đờm hoặc PCR, cũng như chi phí thăm khám bác sĩ.

Tại các bệnh viện công, chi phí có thể rẻ hơn hoặc được hỗ trợ qua bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, không phải bệnh viện nào cũng triển khai IGRA, do yêu cầu kỹ thuật và thiết bị cao.

Hạn chế và lưu ý khi làm IGRA test

IGRA là xét nghiệm máu hiện đại, giúp sàng lọc nhiễm lao, nhất là ở người đã tiêm vắc xin BCG. Tuy nhiên, xét nghiệm này vẫn có một số điểm hạn chế cần hiểu đúng.

Không phân biệt được lao tiềm ẩn và lao hoạt động: Nếu IGRA dương tính, điều đó chỉ cho biết cơ thể đã từng phản ứng với vi khuẩn lao. Xét nghiệm không cho biết vi khuẩn đang ở trạng thái tiềm ẩn hay đang gây bệnh. Vì vậy, bác sĩ cần xem thêm triệu chứng, X-quang phổi và các xét nghiệm khác.
Có thể cho kết quả âm tính giả hoặc không rõ ràng ở người miễn dịch yếu: Người nhiễm HIV giai đoạn nặng, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, người cao tuổi hoặc có bệnh nền nặng có thể phản ứng miễn dịch kém, làm kết quả IGRA không chính xác.
Cần cân nhắc khi dùng cho trẻ nhỏ: Với trẻ dưới 5 tuổi, nhiều hướng dẫn vẫn ưu tiên test da TST/Mantoux. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn có thể chỉ định IGRA trong một số trường hợp, nhất là khi trẻ đã tiêm BCG hoặc khó quay lại đọc kết quả test da.
Chi phí cao hơn test da TST/Mantoux: IGRA cần phòng xét nghiệm đạt chuẩn, mẫu máu phải được xử lý đúng thời gian và cần thiết bị chuyên dụng. Vì vậy, chi phí thường cao hơn và không phải cơ sở y tế nào cũng có.
Không nên tự làm lại nếu từng dương tính: Người từng có IGRA hoặc TST dương tính, hoặc đã điều trị lao, có thể vẫn dương tính do đáp ứng miễn dịch còn tồn tại sau lần nhiễm trước. Làm lại xét nghiệm thường không giúp thêm nhiều, trừ khi bác sĩ chỉ định.

Mọi người cùng hỏi

IGRA dương tính có phải mắc bệnh lao không?

Không hẳn. IGRA dương tính chỉ cho thấy cơ thể đã có phản ứng với vi khuẩn lao, chưa khẳng định đang mắc lao hoạt động. Nhiều trường hợp là lao tiềm ẩn, không có triệu chứng và không lây. Bạn cần được bác sĩ đánh giá thêm bằng X-quang ngực và xét nghiệm đờm nếu cần.

Trẻ em có làm được IGRA test không?

Trẻ từ 5 tuổi trở lên có thể làm xét nghiệm IGRA. Với trẻ dưới 5 tuổi, WHO và Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) thường ưu tiên test da tuberculin (TST), vì việc lấy đủ lượng máu ở trẻ nhỏ có thể khó hơn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ vẫn có thể cân nhắc cho trẻ nhỏ làm IGRA nếu phù hợp.

IGRA có thay thế hoàn toàn X-quang phổi không?

Không. IGRA và X-quang phổi đánh giá hai khía cạnh khác nhau: IGRA phát hiện cơ thể có nhiễm vi khuẩn lao hay không (đáp ứng miễn dịch), còn X-quang phổi tìm tổn thương thực thể tại phổi. Khi IGRA dương tính, X-quang ngực là bước tiếp theo bắt buộc để phân biệt lao tiềm ẩn với lao hoạt động.

Sau tiêm vắc xin sống bao lâu mới làm IGRA được?

Bạn nên làm IGRA trong cùng ngày tiêm vắc xin sống, hoặc chờ ít nhất 4 tuần sau tiêm. Vắc xin sống có thể tạm thời ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch, dẫn đến kết quả không chính xác. Lưu ý: vắc xin bất hoạt (cúm, viêm gan B) và vắc xin COVID-19 không ảnh hưởng đến IGRA nên có thể xét nghiệm bất kỳ lúc nào.

Bao lâu nên làm lại IGRA test?

Nếu kết quả âm tính nhưng bạn vẫn tiếp tục có nguy cơ phơi nhiễm (làm việc trong môi trường y tế, sống cùng bệnh nhân lao), bác sĩ có thể khuyến cáo kiểm tra định kỳ hàng năm. Nếu kết quả đã dương tính, không cần làm lại vì kết quả thường không thay đổi. Trường hợp kết quả không xác định, bác sĩ sẽ yêu cầu xét nghiệm lại sau 2-4 tuần hoặc dùng phương pháp thay thế.

Khi nào bạn nên đặt lịch xét nghiệm IGRA?

IGRA test là phương pháp xét nghiệm máu hiện đại giúp phát hiện nhiễm lao tiềm ẩn với độ chính xác cao, đặc biệt phù hợp với người Việt Nam đã tiêm vắc xin BCG. Việc phát hiện sớm nhiễm lao tiềm ẩn giúp bạn có cơ hội điều trị dự phòng kịp thời, ngăn ngừa vi khuẩn phát triển thành lao hoạt động.

Nếu bạn thuộc một trong các nhóm nguy cơ đã nêu, hoặc đơn giản là muốn tầm soát sức khỏe phổi, bạn có thể liên hệ Phòng Khám Lao Phổi Bs.Tẩn để được tư vấn và hướng dẫn cụ thể.

Nguồn tham khảo

1. WHO consolidated guidelines on tuberculosis. Module 3: Diagnosis. Tests for TB infection (2022, updated 2025). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK614633/
2. CDC. Clinical Testing Guidance for Tuberculosis: Interferon Gamma Release Assay. https://www.cdc.gov/tb/hcp/testing-diagnosis/interferon-gamma-release-assay.html
3. CDC. Clinical Overview of Latent Tuberculosis Infection. https://www.cdc.gov/tb/hcp/clinical-overview/latent-tuberculosis-infection.html
4. Comparing the Diagnostic Performance of QuantiFERON-TB Gold Plus. Systematic Review and Meta-analysis (PMC8423471). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8423471/
5. Interferon-Gamma Release Assays versus Tuberculin Skin Testing. Overview of the Evidence (PMC3582085). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3582085/
6. Risk of progression to active tuberculosis for indeterminate IGRA in immunocompromised individuals. Systematic review and meta-analysis (2023). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37422080/
7. WHO Global TB Report 2024. https://www.who.int/teams/global-programme-on-tuberculosis-and-lung-health/tb-reports/global-tuberculosis-report-2024
8. WHO launches an update on the consolidated guidelines to diagnose tuberculosis (April 2025). https://www.who.int/news/item/17-04-2025-who-launches-an-update-on-the-consolidated-guidelines-to-diagnose-tuberculosis

Cập nhật lần cuối: 16:54 04/05/2026

MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM

Thông tin này chỉ có tính tham khảo, không dùng để thay thế ý kiến tham vấn của chuyên viên Y tế. Bệnh nhân phải được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán và điều trị y tế chuyên môn. Bác sĩ CKII Nguyễn Văn Tẩn: 0916 93 63 53 - 0913 80 50 82