Bệnh lao hạch có nguy hiểm không? Biến chứng và cách phòng ngừa

Lao hạch có nguy hiểm không? Đáp án là không trực tiếp đe dọa tính mạng nếu điều trị sớm, nhưng bệnh sẽ trở thành "cơn ác mộng" nếu người bệnh chủ quan bỏ qua khối u nhỏ không đau ở cổ, để rồi bàng hoàng hối hận lúc vùng tổn thương mưng mủ, vỡ rò dai dẳng và để lại sẹo co kéo chằng chịt gây mất thẩm mỹ trầm trọng. Dù có tiên lượng hồi phục rất tốt, bệnh lý này vẫn sẽ tàn phá sức khỏe, tinh thần lẫn vẻ ngoài của bạn nếu chậm trễ thăm khám.

Vậy dấu hiệu nào cần lưu ý và hiện nay có những phương pháp điều trị nào? Cùng Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn tìm hiểu để chủ động nhận biết và xử trí đúng cách.

Bệnh lao hạch là gì?

Lao hạch là một dạng bệnh lao ngoài phổi do vi khuẩn lao (chủ yếu là Mycobacterium tuberculosis) tấn công và gây viêm mạn tính ở hệ thống hạch bạch một thể lao ngoài phổi, xảy ra khi trực khuẩn lao xâm nhập và gây tổn thương tại hệ thống hạch bạch huyết. Bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi, trong đó hạch vùng cổ là vị trí thường bị ảnh hưởng.

Dựa vào vị trí tổn thương, lao hạch được chia thành hai nhóm:

• Lao hạch ngoại vi: Xuất hiện tại các hạch có thể quan sát hoặc sờ thấy như cổ, dưới hàm, mang tai, nách và bẹn.
• Lao hạch nội tạng: Xảy ra ở các hạch nằm sâu bên trong cơ thể, thường gặp ở vùng trung thất hoặc mạc treo.

Trong đó, lao hạch ngoại vi phổ biến hơn, đặc biệt là lao hạch cổ. Người bệnh thường phát hiện một hoặc nhiều hạch to dần, có thể tồn tại trong thời gian dài và thay đổi đặc điểm theo từng giai đoạn của bệnh.

Khác với lao phổi chủ yếu ảnh hưởng đến nhu mô phổi, tổn thương trong lao hạch tập trung tại hệ bạch huyết. Trực khuẩn lao có thể đến hạch qua đường bạch huyết hoặc đường máu từ một ổ nhiễm trong cơ thể. Vì vậy, việc xuất hiện hạch bất thường kéo dài cần được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân.

Bệnh lao hạch có nguy hiểm không?

Bệnh lao hạch không phải là bệnh cấp tính nguy hiểm đến tính mạng và thường không được xem là quá nguy hiểm nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách. So với lao phổi, khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người của lao hạch cũng thấp hơn nhiều. Hiện nay, bệnh có thể được điều trị bằng thuốc kháng lao và nhiều trường hợp có khả năng chữa khỏi sau khoảng 7 - 12 tháng, tùy mức độ tổn thương, thời điểm phát hiện và đáp ứng của người bệnh.

Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan vì lao hạch thường tiến triển âm thầm. Nếu không được điều trị sớm hoặc tuân thủ phác đồ không đầy đủ, hạch có thể sưng to dần, hóa mủ, vỡ ra ngoài da và hình thành lỗ rò kéo dài, từ đó gây đau, nhiễm trùng thứ phát và để lại sẹo. Lao hạch không trực tiếp chuyển thành ung thư, nhưng tình trạng nổi hạch kéo dài hoặc tăng kích thước có thể có biểu hiện tương tự một số bệnh lý ác tính, vì vậy cần được thăm khám và chẩn đoán chính xác.

Triệu chứng bệnh lao hạch thường gặp theo từng giai đoạn

Lao hạch không phải là bệnh cấp tính nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể tiến triển kéo dài nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách. Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi và ở cả nam lẫn nữ, trong đó một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ mắc ở nữ giới cao hơn nam giới. Khả năng phát triển bệnh còn liên quan đến đáp ứng miễn dịch của từng người, vì hệ miễn dịch có vai trò kiểm soát và hạn chế sự phát triển của trực khuẩn lao.

Về diễn biến, lao hạch thường tiến triển từ tình trạng hạch sưng to, còn di động đến viêm quanh hạch và cuối cùng là nhuyễn hóa, hóa mủ. Đặc điểm của hạch ở mỗi giai đoạn có sự khác nhau về kích thước, độ cứng, khả năng di động và tình trạng da xung quanh.

• Giai đoạn 1 - Hạch bắt đầu sưng to: Hạch tăng kích thước từ từ, các hạch lớn nhỏ không đều nhưng vẫn tách rời, chưa dính vào nhau hoặc vào da nên còn dễ di động. Phần lớn người bệnh chưa cảm thấy đau rõ rệt và đôi khi chỉ phát hiện hạch khi sờ hoặc quan sát vùng bị tổn thương.
• Giai đoạn 2 - Viêm hạch và viêm quanh hạch: Khi bệnh tiến triển, hạch tiếp tục to lên và có thể dính với nhau thành từng mảng hoặc chuỗi. Tình trạng viêm quanh hạch khiến chúng bám vào da và các mô xung quanh, từ đó trở nên chắc và hạn chế di động. Một số người bệnh có thể kèm theo các biểu hiện toàn thân như sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc chán ăn.
• Giai đoạn 3 - Nhuyễn hóa: Hạch dần mềm hơn do hình thành ổ mủ bên trong, vùng da phía trên có thể sưng đỏ nhưng thường không nóng và không đau. Khi hạch hóa mủ và tự vỡ, dịch có thể chảy ra ngoài tạo thành lỗ rò lâu lành, miệng lỗ rò tím và về sau để lại sẹo nhăn hoặc xơ kéo. Tình trạng này cũng làm tăng nguy cơ bội nhiễm nếu không được xử lý và điều trị đúng cách.

Các biểu hiện của lao hạch có thể khác nhau ở từng người bệnh. Trường hợp hạch kéo dài, tăng kích thước hoặc có đặc điểm bất thường cần được thăm khám để phân biệt với viêm hạch do nguyên nhân khác, lymphoma hoặc hạch di căn ung thư.

Nguyên nhân khiến bạn mắc bệnh lao hạch

Nguyên nhân chủ yếu gây lao hạch là các vi khuẩn thuộc phức hợp Mycobacterium tuberculosis, thường gặp nhất là M. tuberculosis, ngoài ra còn có M. bovis và M. africanum. Một số Mycobacterium không lao như M. scrofulaceum, phức hợp M. avium-intracellulare và M. kansasii cũng có thể gây viêm hạch với biểu hiện tương tự.

Vi khuẩn sau khi xâm nhập vào cơ thể có thể lan theo đường bạch huyết hoặc đường máu đến các hạch và gây tổn thương. Một số trường hợp liên quan đến vùng niêm mạc mũi, miệng hoặc họng bị tổn thương, tạo điều kiện để vi khuẩn xâm nhập và khu trú tại các hạch lân cận.

Nếu hệ miễn dịch không kiểm soát được vi khuẩn, bệnh có thể lan rộng và gây tổn thương ở nhiều nhóm hạch hoặc các cơ quan khác. Nguy cơ này cao hơn ở những người suy giảm miễn dịch, đặc biệt là người nhiễm HIV/AIDS.

Cách phòng ngừa sớm bệnh lao hạch 

Phòng ngừa lao hạch cần kết hợp nhiều biện pháp nhằm hạn chế tiếp xúc với nguồn lây, phát hiện sớm nguy cơ nhiễm lao và duy trì sức khỏe tổng thể. Những người có hệ miễn dịch suy yếu, suy dinh dưỡng hoặc mắc một số bệnh mạn tính có nguy cơ tiến triển thành bệnh lao cao hơn sau khi nhiễm trực khuẩn.

• Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây: Tránh tiếp xúc gần kéo dài với người mắc lao phổi hoặc lao thanh quản đang có khả năng lây, giữ không gian sống thông thoáng và đeo khẩu trang khi cần.
• Kiểm tra sức khỏe và tầm soát khi có nguy cơ: Người tiếp xúc gần với bệnh nhân lao, người nhiễm HIV hoặc suy giảm miễn dịch nên được tư vấn sàng lọc lao khi cần. Có thể khám sức khỏe định kỳ 6 - 12 tháng/lần tùy tình trạng cá nhân.
• Tiêm vaccine BCG: Trẻ sơ sinh nên được tiêm BCG theo chương trình tiêm chủng để giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng.
• Đi khám khi xuất hiện hạch bất thường: Nếu hạch ở cổ, nách, bẹn sưng kéo dài, tăng kích thước hoặc không rõ nguyên nhân, nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán sớm.
• Ăn uống cân bằng, đủ dưỡng chất: Bổ sung đầy đủ chất đạm, chất xơ, vitamin và khoáng chất; tăng rau xanh, trái cây, cá, trứng, sữa. Hạn chế rượu bia, thuốc lá và chất kích thích để duy trì thể trạng và hỗ trợ hệ miễn dịch.
• Thường xuyên vận động: Duy trì đi bộ, chạy bộ, bơi lội, đạp xe hoặc tập gym phù hợp với thể trạng để cải thiện sức khỏe tổng thể.
• Giữ vệ sinh tai mũi họng và răng miệng: Điều trị sớm sâu răng, viêm lợi, viêm họng hoặc viêm amidan mạn tính, đặc biệt ở trẻ em, để hạn chế các ổ viêm nhiễm kéo dài.

Điều trị lao hạch bằng phương pháp nội khoa và ngoại khoa

Người nghi mắc lao hạch cần được chẩn đoán xác định tại cơ sở y tế có chuyên khoa lao để lựa chọn phác đồ phù hợp. Tùy tình trạng bệnh, phương pháp điều trị gồm:

• Điều trị ngoại khoa: Không được áp dụng thường quy mà chỉ cân nhắc trong một số trường hợp như hạch hóa mủ lớn, sắp vỡ, rò kéo dài, gây chèn ép hoặc cần lấy mô để chẩn đoán. Tùy tổn thương, bác sĩ có thể chọc hút, dẫn lưu hoặc can thiệp phẫu thuật phù hợp
• Điều trị nội khoa: Đây là phương pháp chính, sử dụng thuốc kháng lao theo đúng phác đồ. Người bệnh cần uống đúng thuốc, đúng liều, đủ thời gian và không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi các triệu chứng đã thuyên giảm. Với lao hạch nhạy thuốc ở người lớn, thời gian điều trị thường khoảng 6 tháng, một số trường hợp có thể kéo dài hơn theo chỉ định bác sĩ. Việc bỏ thuốc giữa chừng làm tăng nguy cơ tái phát và kháng thuốc, khiến quá trình điều trị sau này khó khăn hơn.

Trong quá trình điều trị, người bệnh cần tái khám đúng lịch để bác sĩ đánh giá đáp ứng và điều chỉnh phác đồ khi cần. Nếu đồng thời mắc lao phổi hoặc có xét nghiệm đờm dương tính, việc theo dõi đờm sẽ được thực hiện theo chỉ định riêng.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh lao hạch 

Bệnh lao hạch có phải là ung thư không?

Lao hạch không phải là ung thư mà là một bệnh viêm mạn tính ở hệ thống hạch bạch huyết do vi khuẩn lao gây ra. Tuy nhiên, một số biểu hiện của lao hạch có thể tương tự hạch do bệnh lý ác tính nên cần được thăm khám để chẩn đoán chính xác.

Bệnh lao hạch có chữa khỏi được không?

Bệnh lao hạch có thể chữa khỏi hoàn toàn với tỷ lệ khỏi bệnh cao, khoảng 89% - 94%, nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của bác sĩ.

Làm sao để biết hạch lành tính?

Để xác định hạch có lành tính hay không, người bệnh nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám lâm sàng, siêu âm hạch và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào hoặc sinh thiết để xác định chính xác bản chất của hạch.

Lao hạch có gây tử vong không?

Trong hầu hết các trường hợp lao hạch đơn lẻ (cervical lymphadenitis), bệnh không gây tử vong nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, tỉ lệ khỏi gần như 100% . Tuy nhiên, nếu là lao phổi hoặc lao kháng thuốc đa thuốc (MDR-TB), tỷ lệ tử vong có thể lên đến 20% với lao MDR .

Điều trị bao lâu thì an toàn?

Phác đồ tiêu chuẩn cho lao hạch (lao ngoài phổi) kéo dài tối thiểu 6 tháng. Nếu điều trị tốt bằng antibio tiêu chuẩn, người bệnh an toàn và hạch thường hồi phục sau thời gian này. Can thiệp đúng thời điểm và tuân thủ liệu trình giảm đáng kể nguy cơ tái phát hoặc tiến triển .

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã phần nào giải đáp được thắc mắc bệnh lao hạch có nguy hiểm không. Mặc dù không dễ lây và thường có tiên lượng tốt nếu điều trị sớm, nhưng nếu chủ quan, lao hạch vẫn có thể gây ra những biến chứng như áp xe, rò mủ hoặc để lại sẹo vĩnh viễn. Nếu bạn đang nghi ngờ có dấu hiệu bất thường ở vùng cổ hoặc cần được tư vấn chuyên sâu, đừng ngần ngại liên hệ với Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.

Nguồn tham khảo:

• Tuberculous Lymphadenitis: Early Diagnosis and Intervention(https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4295467/?)
• Swollen Lymph Nodes(https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/15219-swollen-lymph-nodes )
• How Risky Is Lymphadenopathy?(https://www.bangkokhospital.com/en/bangkok-cancer/content/lymphadenopathy-cause-cancer-risk)