Bệnh lao hạch tái phát có tái phát không? Giải đáp từ chuyên gia

Sự xuất hiện trở lại của những khối hạch sau một thời gian tưởng chừng đã ổn định luôn mang đến tâm lý hoang mang, lo lắng cho người bệnh. Không ít người vội kết luận đây là dấu hiệu lao hạch tái phát và tìm đến những lo âu không cần thiết. Để tránh hoang mang và hiểu đúng tình trạng sức khỏe, mời bạn cùng tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, cách xử lý và phòng ngừa lao hạch tái phát chi tiết trong bài viết bên dưới của Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn.

Lao hạch tái phát là gì?

Lao hạch tái phát là tình trạng bệnh xuất hiện trở lại sau khi người bệnh đã hoàn thành phác đồ điều trị, từng ổn định hoặc được xác định khỏi. Khi tái phát, người bệnh có thể xuất hiện hạch mới hoặc hạch cũ tăng kích thước trở lại sau một thời gian các triệu chứng đã thuyên giảm.

Bệnh lao có dễ tái phát không?

Bệnh lao hạch vẫn có nguy cơ tái phát ngay cả khi đã được điều trị khỏi, nhưng khả năng xảy ra ở mỗi người không giống nhau mà phụ thuộc vào mức độ tuân thủ phác đồ và tình trạng miễn dịch của cơ thể. Nguy cơ có thể cao hơn ở những người điều trị không đầy đủ, mắc bệnh làm suy giảm miễn dịch hoặc có liên quan đến vi khuẩn lao kháng thuốc.

Nguyên nhân khiến lao hạch tái phát dễ xảy ra

Nguyên nhân chính khiến lao hạch tái phát dễ xảy ra là do người bệnh không tuân thủ đúng phác đồ điều trị hoặc hệ miễn dịch suy yếu. Lao hạch tái phát có thể khởi phát do tái hoạt nội sinh hoặc nhiễm mới ngoại sinh. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ bao gồm:

• Không tuân thủ phác đồ điều trị: Tự ý ngừng thuốc khi thấy hạch nhỏ lại, thường xuyên bỏ liều hoặc không dùng thuốc đủ thời gian có thể làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ bệnh quay trở lại.
• Hệ miễn dịch suy yếu và bệnh lý đi kèm: Người nhiễm HIV, mắc đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính hoặc đang sử dụng corticosteroid, thuốc ức chế miễn dịch có khả năng kiểm soát vi khuẩn lao kém hơn. Hút thuốc lá cũng có thể làm tăng nguy cơ kết quả điều trị bất lợi và tái phát.
• Tái nhiễm từ nguồn lây: Sau khi đã điều trị khỏi, người bệnh vẫn có thể nhiễm một chủng vi khuẩn lao mới nếu tiếp xúc với người mắc lao có khả năng lây truyền, đặc biệt trong môi trường kín hoặc tiếp xúc gần, kéo dài.
• Vi khuẩn lao kháng thuốc: Nếu chủng vi khuẩn không đáp ứng với một hoặc nhiều thuốc điều trị, việc kiểm soát bệnh trở nên phức tạp hơn và nguy cơ tái phát có thể tăng. Tình trạng này cần được đánh giá bằng các xét nghiệm phù hợp để lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả.

Triệu chứng nhận biết lao hạch tái phát dễ bị bỏ qua

Các biểu hiện của lao hạch tái phát có thể tiến triển âm thầm và dễ nhầm với viêm hạch hoặc một số bệnh lý khác như viêm hạch thông thường hoặc u mạn tính. Người bệnh cần chú ý khi hạch xuất hiện trở lại sau điều trị, đặc biệt nếu kèm theo những dấu hiệu sau:

• Hạch mới xuất hiện hoặc hạch cũ to trở lại: Hạch có thể nổi tại vị trí đã từng mắc bệnh hoặc vùng lân cận như cổ, dưới hàm, nách. Kích thước thường tăng từ từ và có thể không gây đau rõ rệt.
• Sốt nhẹ và mệt mỏi kéo dài: Người bệnh có thể sốt nhẹ, thường rõ hơn vào chiều tối, kèm cảm giác mệt mỏi hoặc giảm thể lực.
• Ra mồ hôi đêm và sụt cân: Đây là những triệu chứng toàn thân có thể xuất hiện khi bệnh lao hoạt động trở lại, nhưng mức độ không phải lúc nào cũng rõ ràng.
• Thay đổi tính chất của hạch: Khi tiến triển, hạch có thể trở nên chắc, dính thành cụm hoặc mềm dần do nhuyễn hóa. Một số trường hợp hình thành ổ mủ, rò dịch ra ngoài da.
• Triệu chứng chèn ép tại vị trí hạch: Hạch nằm sâu hoặc tăng kích thước có thể gây khó nuốt, khàn tiếng, ho hoặc cảm giác vướng, tùy vào vị trí và cấu trúc bị ảnh hưởng.

Cần làm gì khi nghi ngờ lao hạch tái phát?

Khi nghi ngờ lao hạch tái phát, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám thay vì tự dùng lại thuốc của đợt điều trị trước. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng hạch, tiền sử điều trị và các triệu chứng đi kèm để xác định nguyên nhân, bởi hạch còn tồn tại hoặc to trở lại chưa đồng nghĩa bệnh đã tái phát.

• Thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường: Cần đi khám nếu hạch cũ tăng kích thước, xuất hiện hạch mới, hạch mềm hóa hoặc rò dịch, đặc biệt khi kèm sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm, mệt mỏi hay sụt cân.
• Thực hiện các xét nghiệm cần thiết: Tùy tình trạng, người bệnh có thể được chỉ định siêu âm, chụp CT, chọc hút kim nhỏ hoặc sinh thiết hạch để đánh giá tổn thương và lấy mẫu xét nghiệm tìm vi khuẩn lao.
• Tuân thủ phác đồ điều trị mới nếu được chẩn đoán tái phát: Tuân thủ phác đồ điều trị mới: Nếu được chẩn đoán lao hạch tái phát, người bệnh cần dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ và không tự ý mua thuốc hoặc sử dụng lại đơn điều trị trước đó.

Lao hạch tái phát có nguy hiểm không?

Lao hạch tái phát có thể gây nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, đặc biệt khi hạch tiếp tục tiến triển, gây tổn thương tại chỗ hoặc bệnh trở nên khó kiểm soát hơn.

• Có thể ảnh hưởng đến cơ quan khác: Nếu bệnh tiếp tục tiến triển, vi khuẩn lao có thể liên quan đến nhiều vị trí khác trong cơ thể, khiến việc điều trị và theo dõi trở nên phức tạp hơn.
• Hạch dính và chèn ép cấu trúc lân cận: Khi các hạch tăng kích thước hoặc dính thành cụm, chúng có thể gây chèn ép mạch máu, dây thần kinh hoặc các cơ quan gần đó, tùy vào vị trí tổn thương.
• Gây biến chứng tại chỗ: Hạch có thể tăng kích thước, nhuyễn hóa, hình thành áp xe lạnh, vỡ và rò mủ kéo dài, từ đó gây tổn thương mô và để lại sẹo.
• Làm quá trình điều trị phức tạp hơn: Khi bệnh xuất hiện trở lại, bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân tái phát và khả năng kháng thuốc để lựa chọn phác đồ phù hợp. Một số trường hợp có thể cần thời gian điều trị kéo dài hơn.
• Ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân: Người bệnh có thể kéo dài tình trạng mệt mỏi, sốt, sụt cân và suy giảm thể trạng, từ đó ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Cách phòng ngừa tái phát bệnh lao hạch

Để phòng ngừa tái phát bệnh lao hạch, điều quan trọng nhất là tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị của bác sĩ và duy trì lối sống lành mạnh để nâng cao sức đề kháng. Để ngăn ngừa lao hạch tái phát tại nhà, người bệnh cần thực hiện đồng bộ các biện pháp sau:

• Tuân thủ điều trị đầy đủ và đúng phác đồ: Uống thuốc đều đặn theo chỉ định, không bỏ liều hay ngừng sớm, vì điều này làm tăng nguy cơ tái phát và kháng thuốc.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Khám lại định kỳ, đặc biệt dùng siêu âm hoặc xét nghiệm nếu thấy hạch tái xuất, nhằm phát hiện sớm tái phát hoặc phản ứng nghịch lý sau điều trị.
• Quản lý các bệnh nền và giảm yếu tố nguy cơ: Kiểm soát tốt HIV, đái tháo đường, hạn chế hút thuốc, và tránh dùng thuốc ức chế miễn dịch nếu không cần thiết, tất cả nhằm tăng khả năng tự bảo vệ và giảm nguy cơ tái phát.
• Bổ sung dinh dưỡng lành mạnh và nghỉ ngơi hợp lý: Ăn đủ chất, tăng cường thực phẩm giàu protein (thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu hũ và các loại đậu) và vi chất (sắt, kẽm, canxi, vitamin A, C, D và nhóm B), kết hợp nghỉ ngơi để tăng cường miễn dịch, giúp cơ thể chống lại vi khuẩn lao.
• Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống trong lành: Thường xuyên vệ sinh vùng hạch, giữ môi trường thông thoáng, tránh khói thuốc lá, bụi hoặc vi khuẩn khác có thể làm suy giảm miễn dịch.
• Xem xét điều trị dự phòng (TPT): Theo khuyến cáo của WHO, những người có nguy cơ cao (như từng mắc lao hạch) nên tham vấn bác sĩ về liệu pháp dự phòng lao để giảm khả năng tái nhiễm hoặc tái hoạt.

Những câu hỏi thường gặp (FAQs)

Tái phát lao hạch xảy ra sau bao lâu hoàn tất điều trị?

Tái phát lao hạch thường xuất hiện trong khoảng vài tháng đến 1-2 năm sau khi hoàn tất điều trị. Tuy nhiên, thời điểm bệnh quay trở lại không cố định mà có thể khác nhau ở từng người, tùy vào tình trạng sức khỏe, mức độ đáp ứng điều trị và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Phân biệt hạch tồn dư với tái phát như thế nào?

Hạch tồn dư thường còn lại sau điều trị nhưng có xu hướng ổn định hoặc nhỏ dần, trong khi lao hạch tái phát được nghi ngờ khi hạch cũ to trở lại, xuất hiện hạch mới hoặc kèm các triệu chứng bất thường sau một giai đoạn bệnh ổn định.

Để phân biệt hai tình trạng này, bác sĩ có thể kết hợp:

• Siêu âm hoặc CT.
• Chọc hút kim nhỏ (FNA) hoặc sinh thiết hạch.
• Xét nghiệm sinh học phân tử như Xpert MTB/RIF/Ultra.
• Nuôi cấy vi khuẩn lao.

Phác đồ điều trị tái phát khác gì lần đầu?

Nếu tái phát do vi khuẩn nhạy thuốc: phác đồ chuẩn như ban đầu (6 tháng) vẫn hiệu quả.

Nếu phát hiện kháng thuốc hoặc tái phát nhiều lần: cần xét nghiệm kháng sinh đồ, có thể kéo dài điều trị lên 9-12 tháng, dùng thuốc thế hệ hai hoặc điều trị riêng biệt cho MDR-TB.

Có cần mổ cắt hạch khi tái phát?

Phẫu thuật (cắt hạch hoặc dẫn lưu áp-xe) chỉ được chỉ định khi:

• Hạch hoại tử, áp-xe lan rộng, xoang dò, hoặc phản ứng cytology không rõ;
• Hoặc làm sinh thiết để chẩn đoán;
• Các trường hợp không có chỉ định phẫu thuật thường đáp ứng tốt với kháng lao.

Lao hạch tái phát có lây không?

Lao hạch tái phát thường không lây qua tiếp xúc thông thường vì đây là một dạng lao ngoài phổi. Tuy nhiên, nếu người bệnh đồng thời mắc lao phổi hoặc có hạch vỡ tạo tổn thương hở, rò nhiều dịch chứa vi khuẩn lao thì vẫn cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ lây truyền và hướng dẫn phòng ngừa phù hợp.

Nếu bạn đang theo dõi sau điều trị lao và băn khoăn không biết mình có bị lao hạch tái phát hay không, đừng vội kết luận. Hãy chú ý đến các dấu hiệu lâm sàng, hình ảnh và kết quả xét nghiệm và đừng ngần ngại tái khám ở tại Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn nếu có bất thường.

Link tham khảo:

• Tuberculous Lymphadenitis: Symptoms, Causes, and Treatmenthttps://thekingsleyclinic.com/resources/tuberculous-lymphadenitis-symptoms-causes-and-treatment/
• Risk factors for pulmonary tuberculosis recurrence, relapse and reinfection: a systematic review and meta analysishttps://bmjopenrespres.bmj.com/content/11/1/e002281
• Current Diagnosis and Management of Peripheral Tuberculous Lymphadenitishttps://academic.oup.com/cid/article-abstract/53/6/555/356661?redirectedFrom=fulltext&login=false