Lao hạch ở nách có nguy hiểm không và cách điều trị an toàn

Bạn vô tình sờ thấy một khối hạch ở nách đã vài tuần trôi qua, nó không mất đi nhưng cũng chẳng gây đau đớn. Cảm giác vừa lấn khấn, vừa tự trấn an rằng "chắc chỉ là hạch lành" có đang làm bạn băn khoăn? Thực tế, sưng hạch dai dẳng không đau lại là dấu hiệu vô cùng điển hình của lao hạch ở nách, bệnh lý rất dễ bị chẩn đoán nhầm hoặc bỏ sót ở giai đoạn đầu. Với góc nhìn chuyên môn, bài viết từ Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ tháo gỡ từng thắc mắc, giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân và có hướng xử lý kịp thời.

Nguyên nhân gây bệnh và cơ chế hình thành lao hạch ở nách

Lao hạch ở nách hình thành khi vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis tấn công các hạch bạch huyết tại vùng nách. Tác nhân này thường xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp, sau đó có thể di chuyển theo máu hoặc hệ bạch huyết đến các hạch. Khi vị trí tổn thương nằm ở vùng nách, bệnh được gọi là lao hạch ở nách.

Tình trạng này có thể xuất hiện sau lần nhiễm lao mới hoặc khi vi khuẩn lao tiềm ẩn trong cơ thể hoạt động trở lại. Trong một số trường hợp, bác sĩ không xác định được rõ vị trí nhiễm ban đầu.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh

• Tiếp xúc gần với người mắc lao phổi hoặc lao thanh quản.
• Sống hoặc làm việc trong môi trường kín, đông người.
• Từng mắc lao nhưng điều trị chưa đầy đủ.
• Suy giảm miễn dịch do HIV, ung thư hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Mắc bệnh nền như đái tháo đường, suy thận mạn.
• Suy dinh dưỡng hoặc có thể trạng yếu.

Lưu ý, vết thương hoặc nhiễm trùng da ở tay có thể làm hạch nách sưng lên, nhưng đây thường là hạch viêm phản ứng, không đồng nghĩa với lao hạch.

Dấu hiệu nhận biết lao hạch ở nách

Dấu hiệu nhận biết lao hạch ở nách thường là một hoặc nhiều hạch sưng to dần, ít đau hoặc không đau, có mật độ chắc và có thể dính thành cụm hoặc dính vào mô xung quanh khi bệnh tiến triển.

• Hạch ở nách sưng to kéo dài: Hạch thường lớn dần trong nhiều tuần, có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên.
• Hạch chắc, ít đau hoặc không đau: Ở giai đoạn đầu, hạch thường chưa gây đau rõ rệt. Khi bệnh tiến triển, các hạch có thể dính lại thành từng cụm.
• Da vùng nách thay đổi: Hạch có thể mềm dần do hoại tử, hóa mủ. Vùng da bên trên có thể đỏ, căng, loét hoặc rò dịch.
• Triệu chứng toàn thân: Một số người có thể sốt nhẹ kéo dài, mệt mỏi, chán ăn, đổ mồ hôi ban đêm hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Triệu chứng hô hấp đi kèm: Nếu đồng thời mắc lao phổi, người bệnh có thể bị ho kéo dài từ 3 tuần trở lên, khạc đờm, đau ngực hoặc ho ra máu. Tuy nhiên, lao hạch ở nách vẫn có thể xảy ra mà không có triệu chứng hô hấp rõ rệt.

Phân biệt lao hạch ở nách với viêm hạch thông thường và hạch nghi ung thư

Thực tế, nách là nơi tập trung rất nhiều hạch bạch huyết, và chúng rất nhạy cảm với những thay đổi của cơ thể. Một chiếc hạch nổi lên ở vị trí này có thể chỉ là viêm hạch lành tính do cạo lông hay trầy xước tay, là dấu hiệu của lao hạch cần điều trị kiên trì, nhưng cũng không loại trừ nguy cơ hạch cảnh báo ung thư liên quan đến tuyến vú hay hệ bạch huyết.

Nhận biết đúng đặc điểm của từng loại hạch sẽ giúp bạn chủ động theo dõi sức khỏe và biết chính xác khi nào cần đi khám bác sĩ.

Chẩn đoán lao hạch nách như thế nào?

Nếu nhận thấy các triệu chứng trên tương tự tình trạng mình đang gặp phải nhưng chưa biết nguyên nhân chính xác, bạn không nên tự suy đoán rồi lo lắng. Thăm khám và chẩn đoán y khoa là cách đáng tin cậy để xác định bệnh và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

• Khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra kích thước, số lượng, độ chắc và khả năng di động của hạch ở nách. Đồng thời, hỏi thêm về sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm, mệt mỏi, sụt cân hoặc ho kéo dài. Kết quả khám giúp định hướng nguyên nhân nhưng chưa thể khẳng định lao hạch.
• Siêu âm hạch: Phương pháp này giúp bác sĩ quan sát kích thước, hình dạng, cấu trúc, ranh giới và dấu hiệu hoại tử bên trong hạch.
• Chọc hút hạch bằng kim nhỏ: Bác sĩ dùng kim nhỏ lấy tế bào hoặc dịch trong hạch để tìm vi khuẩn lao và kiểm tra tế bào bất thường. Phương pháp này có khả năng chẩn đoán lao hạch khoảng 70 đến 90%, tùy vào vị trí hạch, chất lượng mẫu và giai đoạn bệnh.
• Sinh thiết hạch: Khi chọc hút kim nhỏ chưa cho kết quả rõ ràng, bác sĩ có thể lấy một phần mô hạch để làm giải phẫu bệnh. Kết quả giúp phát hiện tổn thương đặc trưng của lao và phân biệt với ung thư hạch.
• Xét nghiệm vi sinh hoặc PCR: Mẫu dịch hoặc mô hạch có thể được soi AFB, nuôi cấy vi khuẩn lao hoặc xét nghiệm GeneXpert. GeneXpert có thể cho kết quả trong khoảng 80 phút, trong khi nuôi cấy vi khuẩn lao thường cần 2 đến 8 tuần. WHO khuyến cáo sử dụng Xpert Ultra trên mẫu chọc hút hoặc sinh thiết hạch để hỗ trợ chẩn đoán lao hạch.
• Chụp X-quang phổi: X-quang giúp kiểm tra người bệnh có tổn thương lao ở phổi hay không. Tuy nhiên, kết quả bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn lao hạch vì bệnh có thể chỉ xuất hiện ở hạch bạch huyết.

Cách điều trị lao hạch nách

Với lao hạch do vi khuẩn còn nhạy thuốc, phác đồ thường kéo dài 6 tháng, gồm:

• 2 tháng đầu: Dùng 4 thuốc gồm isoniazid, rifampicin, pyrazinamide và ethambutol.
• 4 tháng tiếp theo: Dùng isoniazid và rifampicin.

Liều thuốc được tính theo cân nặng và cần uống đều đặn theo hướng dẫn. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc khi hạch bắt đầu nhỏ lại vì có thể làm bệnh tái phát hoặc tăng nguy cơ lao kháng thuốc.

Trong quá trình điều trị, hạch có thể tạm thời to hơn hoặc mềm ra do phản ứng viêm. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tái khám để bác sĩ theo dõi và loại trừ tình trạng kháng thuốc hoặc chẩn đoán khác. Nếu xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, nôn nhiều, phát ban, tê bì tay chân hoặc nhìn mờ, cần báo ngay cho bác sĩ.

Cần làm gì khi nghi ngờ bị lao hạch nách?

Khi nghi ngờ bị lao hạch nách, bạn nên đến khám tại bệnh viện có chuyên khoa Lao và Bệnh phổi hoặc khoa Truyền nhiễm thuộc các bệnh viện tuyến tỉnh, trung ương. Ngoài ra, bạn có thể lựa chọn các phòng khám có năng lực xét nghiệm chuyên sâu về lao để được thăm khám và chẩn đoán ban đầu chính xác.

Bác sĩ Nguyễn Văn Tẩn từng tốt nghiệp Bác sĩ Chuyên khoa II tại Đại học Y Dược TP.HCM và có kinh nghiệm điều trị các bệnh như lao phổi, lao hạch (bao gồm cả lao hạch ở nách), lao xương khớp, cũng như các bệnh hô hấp không do lao như viêm phổi, hen suyễn, COPD. Với kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tế, bác sĩ có khả năng xử lý nhiều ca lao hạch ở nách phức tạp mà không cần đến phẫu thuật.

Ngoài chuyên môn, phòng khám còn chú trọng chăm sóc toàn diện cho người bệnh, kể cả sau điều trị, và thường xuyên phối hợp với các tổ chức y tế để nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh lao, trong đó có lao hạch.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh lao hạch ở nách

Lao hạch ở nách có lây không?

Lao hạch ở nách không lây từ người sang người. Đây là một dạng lao ngoài phổi, vi khuẩn chủ yếu khu trú trong hạch nên không phát tán qua ho, hắt hơi hoặc nói chuyện như lao phổi. Vì vậy, người bệnh thường không lây cho người xung quanh qua tiếp xúc và sinh hoạt hằng ngày.

Tìm hiểu thêm bệnh lao hạch liệu có lây không.

Điều trị lao hạch ở nách bao lâu thì khỏi?

Khoảng 6 tháng với trường hợp đáp ứng tốt với phác đồ. Một số người có thể cần điều trị 9 tháng hoặc lâu hơn nếu hạch đáp ứng chậm, bệnh tái phát hoặc vi khuẩn kháng thuốc. Người bệnh cần uống thuốc đúng liều, đủ thời gian và tái khám theo lịch.

Lao hạch có phải mổ không?

Không, phần lớn trường hợp không cần mổ. Thuốc chống lao là phương pháp điều trị chính. Bác sĩ chỉ cân nhắc chọc hút, dẫn lưu hoặc phẫu thuật khi hạch hóa mủ, áp xe lớn, rò dịch kéo dài, gây chèn ép hoặc cần lấy mẫu mô để xét nghiệm.

Xem thêm thông tin chi tiết về lao hạch có cần phải mổ hay không.

Hạch lao ở nách có nguy hiểm không?

Không, nếu được phát hiện và điều trị đúng phác đồ. Ngược lại, điều trị muộn hoặc tự ý ngừng thuốc có thể khiến hạch hoại tử, tạo áp xe lạnh, loét, rò dịch, để lại sẹo hoặc làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

Ngoài lao hạch ở nách, bạn cũng nên tìm hiểu xem bệnh lao hạch có nguy hiểm hay không.

Ai có nguy cơ mắc lao hạch nách cao hơn?

Lao hạch nách thường gặp ở những người có hệ miễn dịch yếu như:

• Trẻ em, người cao tuổi
• Người bị suy dinh dưỡng
• Người nhiễm HIV hoặc mắc bệnh mạn tính
• Người sống trong môi trường đông đúc, điều kiện vệ sinh kém hoặc từng tiếp xúc với nguồn lây lao

Lao hạch ở nách có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ. Khi có dấu hiệu bất thường, đừng chần chừ, hãy đến Phòng khám Lao phổi để được kiểm tra kịp thời.

Nguồn tham khảo

• Cytomorphological patterns and clinical features of presumptive tubercular lymphadenitis patients and their comparison with bacteriological detection methods: a cross-sectional study
• Tuberculous lymphadenitis
• Tuberculous Lymphadenitis: Symptoms, Causes, and Treatment
• The value of multimodal ultrasonography in differential diagnosis of tuberculous and non-tuberculous superficial lymphadenitis
• Evaluation of antituberculosis treatment response in peripheral tuberculous lymphadenopathy: insights from a prospective cohort
• Peripheral mycobacterial lymphadenitis (TB, NTM and BCG)