Tiêm vacxin lao bị nổi hạch ở nách có nguy hiểm không? Cách xử lý

Tiêm vacxin lao bị nổi hạch ở nách có nguy hiểm không là mối quan tâm thường gặp của nhiều phụ huynh khi thấy trẻ xuất hiện phản ứng sau tiêm BCG. Đây thực chất là phản ứng tự nhiên khi hệ miễn dịch của trẻ đang tích cực đáp ứng với vắc xin. Hầu hết các trường hợp đều lành tính và tự khỏi, nhưng nếu hạch sưng to bất thường, đỏ, đau hoặc chảy dịch, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám kịp thời.

Vậy hạch nách sau tiêm BCG bao lâu thì lặn? Dấu hiệu nào được xem là bình thường và khi nào cảnh báo nguy cơ biến chứng? Nội dung chi tiết dưới đây của Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ hướng dẫn ba mẹ cách nhận biết, theo dõi và chăm sóc trẻ đúng cách để yên tâm đồng hành cùng con.

Các phản ứng thường gặp sau khi trẻ tiêm vắc xin BCG

Vắc xin BCG được tiêm trong da ở vùng bắp tay, thường là tay trái. Ngay sau tiêm, tại vị trí tiêm có thể xuất hiện một nốt sẩn nhỏ. Nốt này thường xẹp dần sau khoảng 15-30 phút và không cần xử lý đặc biệt.

Sau khoảng 2-3 tuần, vị trí tiêm có thể nổi sẩn đỏ, chuyển thành mụn mủ nhỏ rồi tạo thành vết loét nông. Vết loét thường tự khô, đóng vảy và lành dần trong vài tuần đến vài tháng, sau đó để lại sẹo tròn nhỏ. Đây là diễn tiến thường gặp sau tiêm BCG.

Ngoài phản ứng tại vị trí tiêm, một số trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện sau:

• Sưng, đỏ hoặc đau nhẹ tại vị trí tiêm: Thông thường, hạch to nhẹ (<1 cm) là phản ứng bình thường, xuất hiện sau khoảng 63 ngày sau khi tiêm BCG và tự hết trong vòng 9 tháng.
• Viêm hạch bạch huyết: Hạch có thể nổi ở nách cùng bên với tay tiêm do hệ miễn dịch phản ứng với vắc xin. Hạch thường nhỏ và có thể tự giảm dần.
• Quấy khóc hoặc sốt nhẹ trong thời gian ngắn: Ba mẹ nên theo dõi thêm tình trạng bú, ngủ và sinh hoạt của trẻ.
• Áp xe: Đây là tình trạng ổ viêm bị nhiễm trùng và chứa mủ. Áp xe có thể xuất hiện tại vị trí tiêm hoặc trong hạch nách. Khi đó, vùng da thường sưng to, đỏ, nóng, đau, hạch mềm dần hoặc rỉ dịch. Trẻ cần được bác sĩ thăm khám và xử lý phù hợp.
• Nhiễm BCG lan tỏa: Đây là phản ứng rất nặng nhưng cực kỳ hiếm, với tỷ lệ được ghi nhận dưới 1 trường hợp trên 1.000.000 trẻ được tiêm. Tình trạng này chủ yếu xảy ra ở trẻ nhiễm HIV hoặc bị suy giảm miễn dịch nghiêm trọng.

Ba mẹ không nên nặn, chọc hoặc bôi thuốc lên vị trí tiêm. Nếu hạch sưng to nhanh, đỏ nóng, đau, mềm, rỉ mủ hoặc trẻ sốt cao, bỏ bú và mệt mỏi, cần đưa trẻ đi khám sớm.

Vì sao sau tiêm vacxin lao bị nổi hạch ở nách?

Trẻ nổi hạch ở nách sau khi tiêm vắc xin lao BCG thường là phản ứng miễn dịch của cơ thể. Khi vắc xin được đưa vào da, hệ miễn dịch sẽ nhận diện các thành phần của vắc xin và huy động tế bào miễn dịch đến hạch bạch huyết gần vị trí tiêm. Vì vậy, hạch ở nách cùng bên với tay tiêm có thể tạm thời sưng lên.

Nguyên nhân nổi hạch:

• Kích hoạt miễn dịch: Sau khi tiêm, cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch với vắc xin BCG. Quá trình này có thể khiến hạch bạch huyết gần vị trí tiêm sưng to tạm thời.
• Dẫn lưu bạch huyết: Vắc xin được tiêm ở vùng bắp tay nên các thành phần của vắc xin có thể theo mạch bạch huyết đến hạch nách cùng bên. Một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến hạch vùng trên đòn hoặc quanh vai.
• Đặc tính của vắc xin BCG: BCG là vắc xin sống giảm độc lực nên có thể gây phản ứng tại vị trí tiêm và các hạch bạch huyết lân cận.
• Kỹ thuật tiêm: Nếu vắc xin được đưa quá sâu hoặc không đúng lớp trong da, nguy cơ viêm tại chỗ và nổi hạch có thể tăng lên.

Nổi hạch nách sau tiêm lao có nguy hiểm không?

Đa số không nguy hiểm. Nổi hạch nách sau tiêm vắc xin BCG thường là phản ứng miễn dịch tại vùng gần vị trí tiêm. Khi cơ thể nhận diện vắc xin, hạch bạch huyết cùng bên với tay tiêm có thể hoạt động mạnh hơn và sưng to tạm thời.

Hạch thường không đáng lo nếu có các đặc điểm:

• Kích thước nhỏ
• Không đau hoặc chỉ hơi nhạy cảm
• Da bên ngoài không đỏ, không nóng
• Không sưng to nhanh
• Trẻ vẫn bú, ngủ và sinh hoạt bình thường

Đọc thêm bài viết về lao hạch ở nách

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay

Sau tiêm vắc-xin lao BCG, nếu nổi hạch ở nách, ba mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Da vùng hạch thay đổi: Da bên ngoài đỏ, nóng, sưng đau hoặc xuất hiện vùng phập phều do có dịch mủ.
• Hạch rỉ mủ hoặc tự vỡ: Có thể dẫn đến vết thương lâu lành và hình thành đường rò.
• Vị trí tiêm viêm bất thường: Vết loét rộng khoảng 1 cm trở lên, loét sâu, sưng đau nhiều, chảy mủ hoặc không có dấu hiệu khô dần sau 6-8 tuần. Nếu vết loét chưa lành sau khoảng 2-5 tháng, trẻ nên được đưa đi khám.
• Trẻ sốt hoặc mệt mỏi: Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên cần được khám ngay. Trẻ từ 3-6 tháng tuổi sốt từ 39°C trở lên, sốt kéo dài trên 48 giờ, bỏ bú, bú kém, quấy khóc nhiều hoặc li bì cũng cần được đánh giá y tế.
• Xuất hiện nhiều hạch: Hạch nổi thêm ở từ 2 vùng trở lên như cổ, trên đòn, nách hoặc bẹn.
• Trẻ có nguy cơ suy giảm miễn dịch: Trẻ nhiễm HIV, nghi ngờ thiếu hụt miễn dịch hoặc thường xuyên mắc các nhiễm trùng bất thường cần được khám sớm hơn.

Cách xử trí khi bị nổi hạch ở nách sau tiêm vắc xin lao

Sau khi nổi hạch, bạn cần phân biệt và xử trí như sau:

Trường hợp hạch không mưng mủ

Hạch không mưng mủ thường là phản ứng miễn dịch sau tiêm BCG hoặc sau nhiễm siêu vi. Hạch thường nhỏ dưới 1 cm, không đau, không đỏ nóng và trẻ không kèm sốt.

• Chỉ cần quan sát và theo dõi kích thước hạch.
• Có thể đo hạch mỗi 2-3 ngày để ghi nhận hạch có to thêm hay không.
• Không cần dùng kháng sinh hoặc can thiệp y tế khi trẻ vẫn bú, ngủ và sinh hoạt bình thường.
• Hạch thường tự giảm dần trong vài tuần đến vài tháng.
• Nếu hạch to nhanh, lớn hơn 2 cm, kéo dài trên 6 tuần hoặc trẻ xuất hiện sốt, bỏ bú, mệt mỏi, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám.

Trường hợp hạch mưng mủ

Hạch mưng mủ thường lớn hơn 1 cm, kèm da vùng hạch đỏ, sưng, nóng, đau, mềm hoặc có cảm giác lùng nhùng, phập phều do chứa dịch mủ. Hạch có thể rỉ mủ ra ngoài, tự vỡ và hình thành đường rò.

• Ưu tiên chọc hút mủ bằng kim nhỏ: Giúp dẫn lưu dịch, hạn chế hạch tự vỡ, giảm nguy cơ hình thành đường rò và để lại sẹo. Có thể cần thực hiện nhiều lần nếu mủ tích tụ trở lại.
• Phẫu thuật cắt bỏ hạch: Được cân nhắc khi hạch dai dẳng, lớn từ khoảng 3 cm, có nhiều ổ mủ, không đáp ứng với chọc hút hoặc đã rò mủ ra ngoài.
• Không khuyến khích rạch và dẫn lưu: Cách này có thể làm tăng nguy cơ để lại sẹo hoặc gây rò mủ kéo dài.
• Không tự dùng thuốc chống lao: Đa số trường hợp viêm hạch khu trú sau tiêm BCG không cần dùng thuốc chống lao vì thuốc không giúp rút ngắn rõ rệt thời gian lành.
• Chỉ dùng kháng sinh khi có nhiễm trùng phụ: Bác sĩ có thể chỉ định khi có bằng chứng nhiễm khuẩn do vi khuẩn thông thường như tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus).
• Ba mẹ không nên tự nặn, chọc hút hoặc bôi thuốc lên hạch.

Nếu bạn gặp tình trạng tiêm vacxin lao bị nổi hạch ở nách, đừng quá hoang mang. Đa phần hạch sẽ tự biến mất mà không cần điều trị. Tuy nhiên, điều quan trọng là theo dõi kỹ các biểu hiện bất thường và chủ động đi khám ở các cơ sở uy tín như Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn nếu hạch có dấu hiệu sưng to, rò mủ hoặc kéo dài quá lâu.

Link tham khảo:

BCG vaccinehttps://en.wikipedia.org/wiki/BCG_vaccine

Bacille Calmette-Guérin (BCG) Vaccine for Tuberculosishttps://www.cdc.gov/tb/hcp/vaccines/index.html

BCG vaccinehttps://www.who.int/teams/health-product-policy-and-standards/standards-and-specifications/norms-and-standards/vaccines-quality/bcg

Fifteen-minute consultation: Bacillus Calmette–Guérin abscess and lymphadenitishttps://ep.bmj.com/content/99/3/87

BCG Vaccine-Related Lymphadenitis and BCGitishttps://www.consultant360.com/article/bcg-vaccine-related-lymphadenitis-and-bcg-itis

BCG lymphadenitishttps://paediatricpearls.co.uk/bcg-lymphadenitis/

Clinical Course of Bacillus Calmette-Guerin Lymphadenitishttps://www.mdpi.com/2227-9067/9/5/610