Lao phổi mức độ nặng: Triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Ho kéo dài, khó thở, ho ra máu hoặc sụt cân nhiều khiến người bệnh lo lắng liệu lao phổi đã chuyển sang giai đoạn nghiêm trọng hay chưa. Trên thực tế, lao phổi mức độ nặng có thể gây tổn thương phổi rộng, suy giảm chức năng hô hấp và làm tăng nguy cơ biến chứng nếu không được phát hiện, điều trị đúng phác đồ. Bài viết dưới đây từ Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ giúp nhận biết dấu hiệu lao phổi nặng, mức độ nguy hiểm và hướng điều trị phù hợp.

Lao phổi mức độ nặng là gì?

Lao phổi mức độ nặng là giai đoạn bệnh lao gây tổn thương lan rộng tại phổi, ảnh hưởng đáng kể đến chức năng hô hấp và có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Theo WHO, lao phổi tiến triển hoặc lan rộng ở người lớn có thể được xác định khi X-quang cho thấy tổn thương hang ở cả hai phổi hoặc tổn thương nhu mô phổi lan rộng.

Người bệnh có thể xuất hiện ho kéo dài, ho ra máu, khó thở, đau ngực, sốt, mệt mỏi và sụt cân. Khi tổn thương phổi nghiệm trọng, nguy cơ xơ hóa, giãn phế quản hoặc suy hô hấp cũng tăng lên. Tuy nhiên, mức độ bệnh cần được bác sĩ đánh giá dựa trên thăm khám, hình ảnh học, xét nghiệm vi khuẩn lao và tình trạng toàn thân.

Triệu chứng của lao phổi mức độ nặng 

Khi lao phổi tiến triển nặng, tổn thương tại phổi có thể lan rộng khiến các triệu chứng hô hấp và toàn thân biểu hiện rõ rệt hơn. Tùy mức độ tổn thương và vị trí vi khuẩn lao ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng tại phổi, toàn thân hoặc ở những cơ quan khác.

Triệu chứng của lao phổi

Người mắc lao phổi mức độ nặng có thể gặp các biểu hiện như:

• Ho kéo dài trên 3 tuần, có thể ho ra đờm hoặc máu – trong đó ho ra máu là dấu hiệu cảnh báo biến chứng nghiêm trọng.
• Đau tức ngực, khó thở, đau tăng khi gắng sức hoặc thậm chí cả khi nghỉ ngơi.
• Sụt cân nhanh chóng, cơ thể suy kiệt, da xanh xao do mất dinh dưỡng và nhiễm trùng kéo dài.
• Mồ hôi trộm ban đêm, ảnh hưởng đến giấc ngủ, dễ mất ngủ hoặc tỉnh giấc giữa đêm.
• Sốt cao kèm ớn lạnh, thường xuất hiện vào buổi chiều hoặc tối.
• Mệt mỏi kéo dài, cảm giác thiếu sức sống, không muốn hoạt động.
• Hạch bạch huyết sưng to ở cổ, nách, bẹn, dấu hiệu vi khuẩn đã lan ra ngoài phổi.
• Nếu lao lan rộng, có thể gây thêm: đau đầu, co giật, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, đau khớp, rối loạn tiểu tiện.

Triệu chứng trên các cơ quan khác

Nếu bệnh lao lan ra ngoài phổi, người bệnh có thể xuất hiện thêm các triệu chứng khác tùy cơ quan bị ảnh hưởng:

• Hệ thần kinh: Đau đầu dữ dội, sốt cao, co giật hoặc rối loạn ý thức…
• Hệ tiêu hóa: Đau bụng, chướng bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc chán ăn…
• Hệ xương khớp: Đau nhức, sưng tấy tại khớp hoặc cột sống và hạn chế vận động…
• Hệ tiết niệu - sinh dục: Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ra máu, đau vùng thắt lưng…

Biến chứng nghiêm trọng thường gặp

Nếu không điều trị kịp thời, Lao phổi mức độ nặng và rất nặng có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng:

• Ho ra máu: Đây là biến chứng nguy hiểm và phổ biến nhất, có thể ho ra máu với lượng ít, trung bình, nhiều hoặc ho ra máu đe dọa tính mạng (trên 100ml/ giờ hoặc trên 500ml/24 giờ), có thể gây tử vong nhanh chóng.
• Giãn phế quản: Tổn thương và xơ hóa thành phế quản do vi khuẩn lao gây ra làm phế quản giãn nở quá mức, tạo điều kiện cho vi khuẩn và vi nấm phát triển, dẫn đến viêm phổi tái phát và ho ra máu kéo dài.
• Tràn khí màng phổi: Không khí tràn vào khoang màng phổi do tổn thương phổi, gây đau tức ngực, khó thở, nếu không được can thiệp kịp thời có thể dẫn đến suy hô hấp cấp tính và tử vong.
• Tràn dịch màng phổi: Dịch vi khuẩn lao tích tụ trong khoang màng phổi làm giảm thể tích phổi, gây khó thở và suy hô hấp nếu không được điều trị kịp thời.
• Suy hô hấp mạn tính: Mô phổi bị phá hủy nặng, không hồi phục, làm giảm chức năng hô hấp, dẫn đến suy hô hấp kéo dài, đe dọa tính mạng.
• U nấm phổi Aspergillus: Sau điều trị lao phổi mức độ nặng, các hang lao còn tồn tại là môi trường thuận lợi cho nấm Aspergillus phát triển, gây u nấm phổi, có thể cần điều trị thuốc và phẫu thuật.
• Xơ phổi: Vi khuẩn lao phá hủy phổi gây xơ hóa lan tỏa, làm giảm chức năng trao đổi khí, dẫn đến suy hô hấp và tử vong.
• Những biến chứng này đều rất nguy hiểm, đòi hỏi sự can thiệp y tế kịp thời và điều trị chuyên sâu để hạn chế tử vong và cải thiện chất lượng cuộc sống người bệnh.

Hướng dẫn điều trị cho bệnh nhân lao phổi mức độ nặng 

Điều trị lao phổi mức độ nặng cần được thực hiện sớm và theo đúng phác đồ do bác sĩ chỉ định nhằm kiểm soát vi khuẩn lao, hạn chế tổn thương phổi tiến triển và phòng ngừa biến chứng. Tùy mức độ bệnh và tình trạng kháng thuốc, người bệnh có thể cần phối hợp thuốc chống lao, điều trị hỗ trợ và theo dõi sát trong suốt quá trình điều trị.

Phác đồ điều trị

Bệnh nhân Lao phổi mức độ nặng và rất nặng sử dụng thuốc chống lao phối hợp theo phác đồ của Bộ Y tế, thời gian điều trị thường kéo dài 6 tháng cho phác đồ điều trị lao nhạy cảm, có thể lên đến 12 tháng hoặc hơn nếu có lao kháng thuốc hoặc thể lao khó điều trị.

• Đối với người lớn: Sử dụng phác đồ A1 - 2RHZE/4RHE, gồm hai giai đoạn: giai đoạn tấn công kéo dài 2 tháng với 4 loại thuốc phối hợp mỗi ngày (Rifampicin, Isoniazid, Pyrazinamid, Ethambutol). Sau đó là giai đoạn duy trì trong 4 tháng với 3 loại thuốc (Rifampicin, Isoniazid và Ethambutol).
• Đối với trẻ em: Phác đồ A2 - 2RHZE/4RH gồm hai giai đoạn: tấn công kéo dài 2 tháng với 4 loại thuốc hàng ngày (Isoniazid, Rifampicin, Pyrazinamid, Ethambutol) và duy trì trong 4 tháng với 2 loại thuốc (Rifampicin và Isoniazid).

Nếu bệnh nhân bị lao tái phát hoặc kháng thuốc, bác sĩ sẽ chỉ định làm xét nghiệm để xác định mức độ kháng, từ đó xây dựng phác đồ điều trị riêng biệt phù hợp với tình trạng cụ thể.

Trong trường hợp có biến chứng như tràn khí hoặc tràn dịch màng phổi chứa vi khuẩn lao, cần nhanh chóng can thiệp thủ thuật, chẳng hạn đặt ống dẫn lưu để giảm nguy cơ suy hô hấp và nhiễm trùng máu.

Chăm sóc bệnh nhân tại nhà

Chăm sóc người mắc lao phổi tại nhà cần đồng thời chú ý đến phòng lây nhiễm, dinh dưỡng và nghỉ ngơi để hỗ trợ quá trình phục hồi. Bên cạnh việc dùng thuốc đúng chỉ định, người bệnh và gia đình nên duy trì những nguyên tắc sinh hoạt sau:

Phòng tránh lây nhiễm

• Đeo khẩu trang: Người bệnh và người chăm sóc nên đeo khẩu trang thường xuyên, đặc biệt khi tiếp xúc gần hoặc ở trong không gian kín.
• Xử lý đờm đúng cách: Khạc đờm vào ca, cốc có chứa chất diệt khuẩn hoặc vôi bột, tuyệt đối không khạc nhổ bừa bãi.
• Giữ phòng thông thoáng: Người bệnh nên ở nơi có không khí lưu thông tốt, mở cửa sổ để đón ánh sáng tự nhiên và tránh dùng chung đồ dùng cá nhân.

Dinh dưỡng và sinh hoạt

• Ăn uống đầy đủ: Bổ sung đầy đủ năng lượng, giàu đạm (như thịt lợn nạc, thịt gà, cá, trứng, sữa…), vitamin và khoáng chất (rau xanh đậm, củ quả có màu vàng/đỏ, trái cây như chuối, bơ…). Đồng thời, người bệnh nên tránh đồ nhiều dầu mỡ, rượu bia và thuốc lá.
• Nghỉ ngơi hợp lý: Ngủ đủ giấc, từ 7 - 8 tiếng mỗi đêm, tránh làm việc quá sức và có thể nghỉ thêm 1 - 2 tiếng vào buổi trưa để cơ thể nhanh phục hồi.
• Vận động nhẹ: Khi sức khỏe cải thiện, có thể đi lại hoặc vận động nhẹ nhàng tùy thể trạng, tránh gắng sức khi còn khó thở hoặc mệt nhiều.
   

Giải đáp một số câu hỏi về lao phổi mức độ nặng 

Lao phổi mức độ nặng và rất nặng có chữa khỏi không?

Có. Lao phổi dù mức độ nào cũng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được điều trị đúng và đầy đủ. Tuy nhiên, ở mức độ nặng, việc điều trị sẽ khó khăn hơn, thời gian dài hơn và tốn kém hơn. Dù vậy, nếu người bệnh tuân thủ nghiêm túc phác đồ, vẫn có khả năng phục hồi.

Lao phổi mức độ nặng và rất nặng sống được bao lâu?

Thời gian sống của người bệnh Lao phổi mức độ nặng và rất nặng phụ thuộc vào việc điều trị có kịp thời và tuân thủ phác đồ hay không. Nếu được chẩn đoán và điều trị sớm, người bệnh có thể sống thêm nhiều năm như người bình thường. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, từ năm 2000 đến nay, khoảng 53 triệu người mắc lao phổi đã được cứu sống nhờ điều trị kịp thời.

Chi phí điều trị lao phổi là bao nhiêu?

Chi phí điều trị lao phổi thường dao động khoảng 5 - 10 triệu đồng cho một đợt điều trị nếu bệnh được phát hiện sớm và chưa kháng thuốc. Mức chi phí thực tế có thể thay đổi tùy tình trạng bệnh, số xét nghiệm cần thực hiện và thời gian điều trị. Với người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT), một phần chi phí thuốc chống lao và khám chữa bệnh có thể được quỹ BHYT chi trả theo quy định.

Khi nào cần nhập viện?

Khi người bệnh ho ra máu lượng vừa đến nhiều, khó thở, không thể tự chăm sóc, hoặc có các biến chứng như tràn dịch, tràn khí màng phổi thì nên nhập viện ngay. Việc nhập viện giúp theo dõi sát và xử lý kịp thời các tình huống nguy hiểm đến tính mạng.

Lao gì nguy hiểm nhất?

Lao phổi mức độ nặng và rất nặng và lao kháng thuốc (đa kháng hoặc toàn kháng) được xem là những thể bệnh nguy hiểm nhất do có tổn thương phổi nặng, khó điều trị, dễ gây biến chứng nặng và tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.

Địa chỉ khám chữa bệnh lao phổi và tư vấn uy tín

Tại TP.HCM, Phòng khám Lao Phổi do Bác sĩ Nguyễn Văn Tẩn phụ trách là địa chỉ đáng tin cậy với hơn 25 năm kinh nghiệm trong điều trị các bệnh về lao và phổi. Bác sĩ hiện là Trưởng khoa Lao – Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, nơi chuyên điều trị các ca lao nặng và rất nặng.
Phòng khám tọa lạc tại số 005, lô A, chung cư Hùng Vương, đường Đặng Thái Thân, Phường 11, Quận 5, ngay sau Bệnh viện Đại học Y Dược. Đây là địa điểm thuận tiện, dễ tìm, được nhiều bệnh nhân tin tưởng lựa chọn.

Bác sĩ Nguyễn Văn Tẩn từng tốt nghiệp Bác sĩ Chuyên khoa II tại Đại học Y Dược TP.HCM và có kinh nghiệm xử lý nhiều trường hợp lao phức tạp. Phòng khám tiếp nhận điều trị các thể lao như lao phổi, lao hạch, lao xương khớp,... cũng như các bệnh phổi không do lao như viêm phổi, hen suyễn, COPD,...
Ngoài chuyên môn giỏi, phòng khám còn nổi bật bởi cách chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân cả trong và sau điều trị. Phòng khám cũng thường xuyên phối hợp với các tổ chức y tế để nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh lao.

Nhận biết sớm triệu chứng và biến chứng của lao phổi mức độ nặng là bước quan trọng để kịp thời điều trị, giảm thiểu rủi ro tử vong và nâng cao chất lượng sống. Nếu bạn thấy mình hoặc người thân có các dấu hiệu nêu trên, đừng chủ quan mà hãy đến cơ sở y tế uy tín hoặc Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn để được chẩn đoán và điều trị sớm nhất.

Các bài viết của Phòng khám lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Tài liệu tham khảo: 

• https://www.cdc.gov/tb/signs-symptoms/index.html
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7331478/
• https://medlineplus.gov/ency/article/000077.htm