6 Cách phòng ngừa lao phổi hiệu quả giúp tránh nguy cơ lây nhiễm

Các biện pháp phòng ngừa lao phổi chi tiết

Đeo khẩu trang và che miệng khi ho, hắt hơi

Lao phổi lây chủ yếu qua không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Vì vậy, cần hạn chế phát tán vi khuẩn ra môi trường xung quanh.

• Đeo khẩu trang đúng cách: Người bệnh nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần với người khác, nhất là trong không gian kín. Người chăm sóc cũng nên sử dụng khẩu trang phù hợp.
• Che miệng khi ho, hắt hơi: Dùng khăn giấy che miệng và mũi, sau đó bỏ vào thùng rác có nắp. Nếu không có khăn giấy, nên che bằng khuỷu tay.
• Rửa tay sau khi ho: Vệ sinh tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi ho, hắt hơi hoặc xử lý dịch tiết.
• Không khạc nhổ bừa bãi: Đờm và dịch tiết cần được thu gom, xử lý đúng cách theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Giữ không gian sống thông thoáng

Bạn nên mở cửa sổ và cửa ra vào thường xuyên để tăng lưu thông không khí, đặc biệt ở phòng ngủ hoặc khu vực có người mắc lao sinh hoạt. Nếu có thể, nên ưu tiên phòng có nhiều cửa thoáng, tránh đóng kín cửa trong thời gian dài và hạn chế tập trung đông người trong không gian nhỏ. Khi sống chung với người mắc lao, nên bố trí khu vực nghỉ ngơi riêng, thông thoáng trong giai đoạn còn nguy cơ lây nhiễm.

Chủ động sàng lọc nếu thuộc nhóm nguy cơ cao

Bạn nên chủ động kiểm tra lao nếu thuộc các nhóm:

• Sống cùng nhà hoặc tiếp xúc gần với người mắc lao.
• Người nhiễm HIV hoặc có hệ miễn dịch suy yếu.
• Người thường xuyên tiếp xúc với bụi silic.
• Người sống hoặc làm việc trong môi trường tập trung đông người.
• Người mắc đái tháo đường, suy dinh dưỡng hoặc bệnh phổi mạn tính.
• Tùy nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá triệu chứng, chụp X-quang ngực hoặc xét nghiệm lao.

Duy trì dinh dưỡng đầy đủ

Suy dinh dưỡng có thể làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến cơ thể khó kiểm soát vi khuẩn lao và làm tăng nguy cơ bệnh tiến triển khi đã nhiễm. Vì vậy, duy trì chế độ ăn đủ chất là một phần quan trọng trong phòng ngừa lao phổi.

• Chất đạm: Thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ.
• Rau xanh và trái cây: Rau cải, súp lơ, cà rốt, bí đỏ, cam, ổi.
• Thực phẩm giàu vitamin D: Cá hồi, cá thu, lòng đỏ trứng, sữa tăng cường vitamin D.
• Thực phẩm giàu sắt và kẽm: Thịt bò, hàu, tôm, đậu và các loại hạt.
• Tinh bột lành mạnh: Cơm, khoai, yến mạch, bánh mì nguyên cám để duy trì năng lượng.

Hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc lao

Nếu sống cùng người mắc lao phổi còn khả năng lây, bạn nên hạn chế ở gần trong thời gian dài, tránh ngủ chung phòng và không tụ tập trong không gian kín. Người bệnh nên ở phòng riêng nếu điều kiện cho phép, đồng thời hạn chế tiếp xúc với trẻ nhỏ, người cao tuổi, người nhiễm HIV hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu cho đến khi bác sĩ xác nhận nguy cơ lây đã giảm.

Không hút thuốc lá, thuốc lào

Khói thuốc làm tổn thương đường hô hấp, suy giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của phổi và có thể làm tăng nguy cơ mắc lao hoặc khiến bệnh tiến triển nặng hơn. Nếu đang hút thuốc, bạn có thể áp dụng một số cách sau để hỗ trợ cai thuốc:

• Dùng kẹo cao su nicotine, viên ngậm nicotine hoặc miếng dán nicotine theo hướng dẫn để giảm cơn thèm.
• Loại bỏ thuốc, bật lửa, gạt tàn khỏi nhà để giảm yếu tố gợi nhớ.
• Uống nước, đi bộ, đánh răng hoặc làm việc khác khi cơn thèm xuất hiện.
• Tránh khu vực có người hút thuốc để hạn chế cả cơn thèm và khói thuốc thụ động.
• Nếu vẫn khó cai, bạn hãy trao đổi với bác sĩ về thuốc hỗ trợ như varenicline hoặc bupropion.

Hạn chế sử dụng rượu bia

Uống nhiều rượu bia có thể làm suy giảm sức khỏe tổng thể và ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch, từ đó làm tăng nguy cơ mắc lao ở người đã nhiễm vi khuẩn lao. Để phòng ngừa, bạn nên:

• Giảm số lần và lượng rượu bia sử dụng, tránh uống thường xuyên hoặc quá mức.
• Ưu tiên nước lọc, nước trái cây hoặc đồ uống không cồn trong các bữa ăn và buổi gặp gỡ.
• Duy trì ăn uống đầy đủ, ngủ đủ và vận động thường xuyên để hỗ trợ hệ miễn dịch và thể trạng.

Kiểm soát tốt các bệnh làm tăng nguy cơ lao

Một số bệnh lý và thuốc điều trị có thể làm suy giảm miễn dịch, khiến lao tiềm ẩn dễ tiến triển thành bệnh. Để giảm nguy cơ, bạn nên:

• Kiểm soát tốt bệnh nền như đái tháo đường, HIV hoặc suy dinh dưỡng theo phác đồ và tái khám đúng lịch.
• Duy trì đường huyết ổn định, dùng thuốc kháng virus đầy đủ và cải thiện dinh dưỡng theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Sàng lọc lao tiềm ẩn trước khi dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc corticosteroid kéo dài khi bác sĩ chỉ định, nhằm phát hiện và điều trị dự phòng sớm.

Hạn chế tiếp xúc với bụi silic

Người làm việc trong khai thác đá, cắt đá, xây dựng hoặc sản xuất vật liệu cần giảm tối đa lượng bụi silic hít vào. Bạn có thể:

• Dùng phương tiện bảo vệ hô hấp phù hợp: Ưu tiên mặt nạ lọc bụi đạt chuẩn như N95 hoặc mức bảo vệ cao hơn theo yêu cầu an toàn lao động, đảm bảo đeo kín mặt. Khẩu trang vải hoặc khẩu trang y tế thông thường không phù hợp để bảo vệ trong môi trường bụi silic cao.
• Giảm bụi ngay tại nơi phát sinh: Ưu tiên cắt, khoan hoặc mài bằng phương pháp làm ướt, kết hợp hệ thống hút bụi tại chỗ và bộ lọc HEPA. Tránh quét bụi khô hoặc dùng khí nén thổi bụi vì có thể làm bụi phát tán trở lại không khí.
• Khám và sàng lọc lao định kỳ: Người đang hoặc từng làm việc trong môi trường có bụi silic nên được sàng lọc lao định kỳ, có thể gồm hỏi triệu chứng, chụp X-quang ngực và xét nghiệm khi cần. WHO khuyến cáo khoảng cách giữa các lần sàng lọc không nên quá 12 tháng nếu có điều kiện.

Lối sống lành mạnh

Bạn nên duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi, đồng thời ngủ đủ 7-9 giờ mỗi đêm. Bên cạnh đó, cần không hút thuốc lá, thuốc lào, tránh khói thuốc thụ động và hạn chế rượu bia để giảm tổn thương đường hô hấp, duy trì thể trạng và hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động ổn định.