Bệnh lao phổi có chữa được không? Thời gian và tỉ lệ hồi phục

Bệnh lao phổi có chữa được không? Câu trả lời là có, nếu bạn được phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và tuân thủ thuốc đầy đủ. Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, tỷ lệ điều trị thành công bệnh lao tại Việt Nam đạt trên 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu 88%. Bài viết từ Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ giúp bạn hiểu rõ khả năng chữa khỏi bệnh lao phổi, thời gian điều trị, dấu hiệu cần đi khám và những lưu ý quan trọng để hạn chế tái phát hoặc kháng thuốc.

Bệnh lao phổi có chữa được không?

Bệnh lao phổi hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu người bệnh được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ từ 6 đến 9 tháng theo chỉ của bác sĩ. Theo báo cáo của Chương trình Chống lao Quốc gia, năm 2025, cả nước phát hiện 119.033 ca bệnh lao mới và tái phát, tăng 4,7% so với năm 2024. Tỷ lệ điều trị thành công bệnh lao tại Việt Nam đạt trên 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu 88%. Điều này cho thấy phần lớn trường hợp mắc lao phổi có thể phục hồi tốt nếu được chẩn đoán và điều trị đúng cách.

Để có hướng xử trí phù hợp, người nhiễm vi khuẩn cần thăm khám và nhận chỉ định trực tiếp tại các bệnh viện hoặc cơ sở chuyên khoa hô hấp. Quá trình này đòi hỏi dùng phối hợp nhiều loại thuốc kháng lao liên tục qua hai giai đoạn tấn công và duy trì. Thông thường, chỉ sau 2 đến 4 tuần áp dụng đúng phác đồ, các triệu chứng lâm sàng sẽ giảm rõ rệt, giúp bệnh nhân ăn ngon miệng và thể trạng dần cải thiện.

Tuy nhiên, việc tiến triển tốt ban đầu dễ tạo tâm lý chủ quan. Tự ý ngưng dùng thuốc trước mốc 9 tháng sẽ khiến vi khuẩn bùng phát trở lại, dẫn đến thể kháng thuốc nguy hiểm và làm giảm đáng kể khả năng chữa trị về sau. Trong suốt lộ trình, người bệnh cần xét nghiệm đờm theo dõi vào 3 thời điểm then chốt: cuối tháng thứ 2 (hoặc 3), tháng thứ 5 và tháng thứ 8 (hoặc 9).

Khả năng chữa khỏi bệnh lao phổi phụ thuộc vào một số yếu tố chính:

Thời điểm phát hiện bệnh: Nếu được chẩn đoán sớm, tổn thương phổi thường chưa quá nặng nên quá trình điều trị có thể thuận lợi hơn.
Mức độ đáp ứng với thuốc: Bác sĩ sẽ theo dõi triệu chứng, xét nghiệm và hình ảnh phổi để đánh giá hiệu quả điều trị theo từng giai đoạn.
Tuân thủ phác đồ điều trị: Uống thuốc đúng chỉ định và tái khám đúng lịch giúp hạn chế nguy cơ tái phát hoặc chuyển sang lao kháng thuốc.
Thể trạng của bạn: Bổ sung dinh dưỡng giàu đạm, sắt, kẽm, vitamin A, C, B6 kết hợp ngủ đủ 7 - 8 tiếng, tránh làm việc nặng, tập hít thở nhẹ nhàng, tránh thuốc lá và rượu bia sẽ hỗ trợ cơ thể phục hồi tốt hơn trong quá trình điều trị.

Bệnh lao phổi hoàn toàn có thể chữa khỏi

Mức độ nguy hiểm của bệnh lao phổi

Lao phổi là một bệnh lý truyền nhiễm nguy hiểm qua đường hô hấp, có nguy cơ dẫn đến tử vong và gây ra nhiều biến chứng nặng nề nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Rủi ro từ căn bệnh này xuất phát từ các yếu tố chính sau:

Diễn tiến âm thầm khó phát hiện: Giai đoạn khởi phát thường chỉ xuất hiện các dấu hiệu mờ nhạt, khiến người bệnh dễ chủ quan bỏ qua và chỉ thăm khám khi tổn thương đã tiến triển nặng.
Phá hủy cơ quan hô hấp: Vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis (hay còn gọi là trực khuẩn lao) sinh sôi trong phổi, làm tổn thương nhu mô phổi và giảm khả năng trao đổi oxy. Tình trạng này có thể gây khó thở, suy hô hấp, ho ra máu, tràn khí hoặc tràn dịch màng phổi.
Lây lan nhanh trong cộng đồng: Mầm bệnh phát tán qua không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc khạc nhổ không đúng cách. Nếu chưa được điều trị và phòng lây nhiễm hiệu quả, người bệnh có thể trở thành nguồn lây cho gia đình và người xung quanh.
Biến chứng sang cơ quan khác: Mầm bệnh theo đường máu và hệ bạch huyết tấn công màng não, tủy sống, xương khớp, hạch, gan, thận hoặc gây viêm màng ngoài tim. Những thể lao ngoài phổi này thường tiến triển phức tạp, gây khó khăn cho việc can thiệp và dễ để lại di chứng nặng.
Khó khăn trong quá trình điều trị: Điều trị lao phổi cần dùng thuốc đúng phác đồ trong thời gian dài. Nếu bỏ thuốc giữa chừng hoặc dùng thuốc sai cách, bệnh có thể chuyển thành lao kháng thuốc, khiến thời gian điều trị kéo dài, chi phí cao hơn và khả năng khỏi bệnh giảm.

Những biến chứng trên chủ yếu xảy ra khi bệnh bị phát hiện muộn hoặc điều trị không đến nơi đến chốn. Nếu bạn phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ, khả năng tránh được các biến chứng này là rất cao.

>>> Bệnh lao phổi có nguy hiểm không

Lao phổi vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong hàng đầu thế giới

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Bạn cần đến gặp bác sĩ ngay khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài hoặc tiến triển dữ dội làm ảnh hưởng đến sức khỏe. Đặc biệt, người bệnh nên đi thăm khám sớm nếu nhận thấy tình trạng ho kéo dài trên 2 tuần, ho ra máu, sốt nhẹ về chiều kèm đổ mồ hôi đêm hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Bảng dưới đây phân loại các mức độ biểu hiện giúp bạn nhận biết thời điểm cần chủ động đặt lịch khám, tuyệt đối không nên trì hoãn:

Dấu hiệu	Mức độ	Hành động cần làm
Ho kéo dài ≥ 2-3 tuần, không đỡ dù đã dùng thuốc ho	Cần khám sớm	Đi khám chuyên khoa hô hấp và làm xét nghiệm lao
Ho ra máu (dù lượng ít)	Khám ngay	Đến cơ sở y tế trong ngày
Sốt nhẹ về chiều, kèm đổ mồ hôi đêm kéo dài	Cần khám	Làm xét nghiệm đờm và chụp X-quang phổi
Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài	Cần khám	Khám và làm xét nghiệm lao (đờm + X-quang)
Tiếp xúc gần với người đang điều trị lao phổi	Tầm soát	Đi xét nghiệm ngay cả khi chưa có triệu chứng
Đau ngực kèm khó thở bất thường	Khám ngay	Đến cơ sở y tế để loại trừ biến chứng

Lưu ý: Ho kéo dài từ 2 tuần trở lên là dấu hiệu nghi lao thường được sử dụng trong thực hành lâm sàng để tầm soát sớm. Người có triệu chứng này nên đi khám để được đánh giá và làm xét nghiệm cần thiết.

Gặp những dấu hiệu trên, bạn cần phải đi khám bác sĩ ngay

Phương pháp điều trị bệnh lao phổi

Điều trị bệnh lao phổi cần dựa trên kết quả thăm khám, xét nghiệm đờm, đánh giá tổn thương phổi và tình trạng kháng thuốc. Theo Quyết định 162/QĐ-BYT năm 2024 của Bộ Y tế, lao nhạy cảm thuốc ở người lớn thường dùng phác đồ A1 trong 6 tháng. Lao kháng thuốc cần phác đồ riêng, có thể kéo dài từ 6 đến 9 tháng, 9 đến 11 tháng hoặc lâu hơn tùy tình trạng cụ thể.

Yếu tố so sánh	Lao nhạy cảm thuốc	Lao kháng thuốc hoặc lao kháng rifampicin
Hướng điều trị chính	Dùng thuốc kháng lao hàng một	Dùng phác đồ thuốc hàng hai theo kết quả kháng thuốc
Thuốc thường dùng	Isoniazid, Rifampicin, Pyrazinamide, Ethambutol	Có thể gồm Bedaquiline, Pretomanid, Linezolid, Levofloxacin, Moxifloxacin, Clofazimine hoặc thuốc khác theo chỉ định
Theo dõi điều trị	Kiểm tra triệu chứng, xét nghiệm đờm và tác dụng phụ theo lịch hẹn	Theo dõi chặt hơn do thuốc phức tạp, thời gian dài và nguy cơ tác dụng phụ cao hơn
Tỷ lệ điều trị thành công	Khoảng 88% toàn cầu theo WHO Global Tuberculosis Report 2025	Khoảng 71% với lao kháng rifampicin theo WHO Global Tuberculosis Report 2025
Mức độ phức tạp	Thường dễ kiểm soát hơn nếu phát hiện sớm và dùng thuốc đúng phác đồ	Khó điều trị hơn, cần bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát

Với lao nhạy cảm thuốc ở người lớn, phác đồ A1 thường gồm 2 tháng tấn công bằng Isoniazid, Rifampicin, Pyrazinamide, Ethambutol và 4 tháng duy trì bằng Rifampicin, Isoniazid, Ethambutol. Với lao kháng thuốc, bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ dựa trên kết quả xét nghiệm kháng thuốc, khả năng dung nạp thuốc và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Phẫu thuật không phải phương pháp điều trị thường quy cho lao phổi. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, điều trị ngoại khoa lao phổi chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp như ho ra máu thất bại với điều trị nội khoa hoặc tổn thương u lao không cải thiện sau khi kết thúc điều trị. Sau phẫu thuật, người bệnh vẫn cần tiếp tục theo dõi và dùng thuốc theo chỉ định.

Thực tế tại Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn, nhiều trường hợp như anh P., 42 tuổi ở TP.HCM, đến khám vì ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều và sụt cân nhẹ đều được bác sĩ kiểm tra, chỉ định xét nghiệm phù hợp và tư vấn hướng điều trị theo tình trạng cụ thể. Nếu bạn có triệu chứng nghi lao, nên đặt lịch thăm khám sớm để được đánh giá trực tiếp.

Tùy lao nhạy thuốc hay kháng thuốc mà phương pháp điều trị khác nhau

Lưu ý cho người bệnh lao trong quá trình điều trị

Tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc "3D" (Đúng - Đủ - Đều) theo chỉ định y khoa là yếu tố quyết định giúp người bệnh lao hồi phục hoàn toàn và ngăn ngừa rủi ro kháng thuốc. Bên cạnh việc dùng thuốc, quá trình điều trị đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ trong theo dõi phản ứng phụ, chăm sóc dinh dưỡng và phòng lây nhiễm cộng đồng. Dưới đây là các lưu ý then chốt người bệnh cần nắm rõ:

Tuân thủ dùng thuốc

Việc sử dụng thuốc đúng quy chuẩn là nền tảng cốt lõi để loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh. Người bệnh cần thực hành nguyên tắc "3 Đ" qua các hành động cụ thể:

Đúng: Dùng chuẩn xác phác đồ, đúng chủng loại thuốc và đúng liều lượng được bác sĩ chuyên khoa kê đơn.
Đủ: Kéo dài liệu trình đủ thời gian qua hai giai đoạn tấn công và duy trì, thông thường từ 6 đến 9 tháng (hoặc dài hơn đối với trường hợp lao kháng thuốc).
Đều: Duy trì uống thuốc đều đặn vào một khung giờ cố định mỗi ngày, ưu tiên thời điểm buổi sáng trước khi ăn 1 giờ khi bụng đói để tối ưu hóa sự hấp thu. Tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thuốc dù các triệu chứng lâm sàng đã thuyên giảm.

Trường hợp lỡ quên liều, người bệnh nên bổ sung ngay khi nhớ ra trong ngày. Tuy nhiên, nếu thời điểm nhớ ra đã gần với liều của ngày kế tiếp, hãy bỏ qua liều cũ và tiếp tục lịch trình bình thường, tuyệt đối không uống gấp đôi liều lượng.

Xử trí tác dụng phụ

Thuốc điều trị lao có thể gây một số phản ứng trong quá trình sử dụng, vì vậy bạn cần theo dõi cơ thể và báo bác sĩ khi cần.

Tác dụng phụ nhẹ: Buồn nôn, chán ăn, đau bụng rải rác hoặc ngứa nhẹ. Việc nước tiểu, mồ hôi hay nước mắt chuyển sang màu đỏ hoặc da cam là do tác dụng phụ lành tính của thuốc Rifampicin, người bệnh không nên lo lắng.
Dấu hiệu cần báo bác sĩ: Vàng da, vàng mắt, nổi mề đay diện rộng, sốt cao từ 38.5°C trở lên, mờ mắt, mệt mỏi nặng, nôn mửa nhiều hoặc tê bì tay chân là những biểu hiện bất thường cần được kiểm tra sớm.
Không tự xử lý bằng thuốc khác: Bạn không nên tự mua thuốc uống thêm nếu chưa có chỉ định, vì có thể ảnh hưởng đến gan hoặc tương tác với thuốc lao.

Chế độ dinh dưỡng

Chế độ ăn uống kết hợp với nghỉ ngơi hợp lý sẽ củng cố hệ miễn dịch, bù đắp năng lượng tiêu hao và hỗ trợ quá trình tái tạo mô phổi.

Dinh dưỡng cao năng lượng: Tăng cường thực phẩm giàu đạm (thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu) cùng các vi chất như sắt, kẽm và vitamin A, C, E. Bổ sung Vitamin B6 theo chỉ định để giảm nguy cơ tổn thương dây thần kinh ngoại biên. Khi cảm thấy nôn nao hoặc chán ăn, người bệnh nên chia nhỏ khẩu phần thành 5 - 6 bữa nhẹ trong ngày.
Nghỉ ngơi hợp lý: Duy trì giấc ngủ đêm đủ 7- 8 tiếng và dành khoảng 1 - 2 tiếng ngủ trưa mỗi ngày. Trong 2 - 4 tuần đầu, người bệnh nên ưu tiên nghỉ ngơi hoàn toàn, chỉ bắt đầu vận động nhẹ nhàng khi sức khỏe đã dần ổn định.
Tránh xa chất kích thích: Kiêng hoàn toàn rượu, bia, thuốc lá và các chất kích thích trong suốt thời gian điều trị nhằm tránh làm giảm hiệu quả của phác đồ và giảm gánh nặng độc tính cho gan.

Phòng lây nhiễm cho cộng đồng

Trong giai đoạn đầu điều trị, bạn vẫn cần chủ động phòng lây qua đường hô hấp để bảo vệ người sống chung và người xung quanh.

Đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần: Đặc biệt trong vài tuần đầu điều trị hoặc khi còn ho, khạc đờm.
Che miệng khi ho, hắt hơi: Nên dùng khăn giấy, bỏ đúng nơi quy định và rửa tay sau đó.
Xử lý đờm đúng cách: Không khạc nhổ bừa bãi; nên bỏ giấy lau, đờm vào túi hoặc thùng rác có nắp đậy.
Giữ nơi ở thông thoáng: Mở cửa sổ, đón ánh sáng tự nhiên và hạn chế ở lâu trong phòng kín.

Tái khám và theo dõi

Tái khám đúng lịch giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, kiểm tra tác dụng phụ và điều chỉnh hướng xử lý khi cần thiết.

Đi khám theo lịch hẹn: Bạn có thể cần xét nghiệm đờm, kiểm tra men gan hoặc thực hiện các xét nghiệm theo chỉ định.
Mang theo giấy tờ cần thiết: Đơn thuốc, kết quả xét nghiệm cũ, giấy tờ tùy thân và thẻ bảo hiểm y tế nếu có.
Báo bác sĩ khi có bất thường: Nếu triệu chứng nặng hơn, quên thuốc nhiều lần hoặc xuất hiện tác dụng phụ, bạn nên liên hệ bác sĩ sớm để được hướng dẫn.

Một vài điều cần lưu ý về thuốc, ăn uống, nơi ở cho người bệnh lao

Cách phòng ngừa bệnh lao phổi

Để phòng ngừa bệnh lao phổi hiệu quả, việc thực hiện tiêm vắc-xin BCG cho trẻ sơ sinh, duy trì thói quen đeo khẩu trang nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với nguồn lây, cùng với giữ không gian sống thông thoáng, sạch sẽ là những giải pháp then chốt. Bên cạnh đó, việc kết hợp tầm soát phát hiện sớm và nâng cao sức đề kháng sẽ giúp tối ưu hóa khả năng bảo vệ sức khỏe cho cá nhân lẫn cộng đồng:

Tiêm vaccine BCG cho trẻ sơ sinh: Trẻ cần được tiêm phòng vắc-xin BCG trong vòng 30 ngày đầu sau khi sinh. Đây là giải pháp tạo miễn dịch cơ bản giúp ngăn ngừa các thể lao nguy hiểm ở trẻ nhỏ, đặc biệt là lao màng não và lao kê.
Tầm soát và điều trị dự phòng lao tiềm ẩn: Người sống chung hoặc tiếp xúc gần với bệnh nhân lao phổi cần chủ động kiểm tra sức khỏe, chụp X-quang phổi và làm xét nghiệm tầm soát. Nếu có chỉ định từ bác sĩ, việc điều trị dự phòng bằng thuốc kháng lao sẽ giúp ngăn chặn vi khuẩn phát triển thành bệnh lao hoạt động.
Đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi lao: Nếu ho kéo dài trên 2 tuần, sốt nhẹ về chiều, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đổ mồ hôi đêm, bạn nên thăm khám để được xét nghiệm và chẩn đoán kịp thời.
Giảm nguy cơ lây qua đường hô hấp: Khi đến nơi đông người hoặc tiếp xúc với người có triệu chứng hô hấp, nên đeo khẩu trang, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và giữ vệ sinh cá nhân.
Cải thiện môi trường sống: Không gian sinh hoạt nên thông thoáng, có ánh sáng tự nhiên và hạn chế tình trạng ẩm thấp, kín khí.
Duy trì sức đề kháng: Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, vận động phù hợp, tránh thuốc lá và hạn chế rượu bia để hỗ trợ hệ miễn dịch.

Mọi người cùng hỏi

Lao phổi giai đoạn cuối có chữa được không?

Bệnh lao phổi giai đoạn cuối vẫn có thể chữa được, nhưng việc điều trị vô cùng khó khăn và tỷ lệ thành công thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn đầu. Nguyên nhân do mô phổi đã bị tổn thương nghiêm trọng kèm theo các biến chứng nguy hiểm, đòi hỏi người bệnh phải được tích cực can thiệp tại cơ sở chuyên khoa và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị.

Người bị lao phổi sống được bao lâu?

Người bị lao phổi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ hoàn toàn có thể khỏi bệnh hoàn toàn và sống khỏe mạnh lâu dài như người bình thường. Tuy nhiên, nếu phát hiện trễ, tự ý ngưng thuốc giữa chừng hoặc mắc thể lao kháng thuốc, bệnh có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng và đe dọa đến tính mạng.

Ăn gì tốt cho người bị lao phổi?

Người bị lao phổi nên ăn đủ chất, ưu tiên thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, trứng, sữa, đậu để hỗ trợ phục hồi thể trạng. Bạn cũng nên bổ sung rau xanh, trái cây, uống đủ nước và tránh rượu bia, thuốc lá vì có thể ảnh hưởng đến gan, phổi và hiệu quả điều trị.

Lao phổi có tái phát không sau khi đã khỏi?

Có. Lao phổi vẫn có thể tái phát, nhất là khi từng bỏ thuốc sớm, điều trị chưa đủ liệu trình hoặc có hệ miễn dịch suy yếu. Sau khi hoàn thành điều trị, bạn nên tái khám theo lịch hẹn và đi kiểm tra sớm nếu ho kéo dài, sốt nhẹ, sụt cân hoặc đổ mồ hôi đêm quay lại.

Lao phổi có lây trong quá trình điều trị không?

Có. Lao phổi vẫn có thể lây trong giai đoạn đầu điều trị, đặc biệt khi bạn còn ho, khạc đờm hoặc xét nghiệm đờm còn dương tính. Theo CDC, sau vài tuần dùng thuốc đúng phác đồ, bác sĩ có thể đánh giá khi nào người bệnh không còn khả năng lây cho người khác.

Chi phí điều trị bệnh lao phổi hết bao nhiêu?

Chi phí điều trị bệnh lao phổi phụ thuộc vào loại lao, nơi điều trị và mức hưởng bảo hiểm y tế. Với lao phổi thông thường điều trị nội trú có BHYT, tổng chi phí trung bình khoảng 6 triệu đồng, người bệnh tự chi trả khoảng 880.000 đồng. Với lao kháng thuốc, chi phí nội trú trung bình khoảng 35 triệu đồng, người bệnh có thể tự chi trả gần 13,5 triệu đồng.

Liều lượng, phác đồ cụ thể và xét nghiệm theo dõi cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định sau khi thăm khám trực tiếp.

Lao phổi không còn là bệnh nan y. Với phác đồ điều trị hiện đại theo hướng dẫn của Bộ Y tế (Quyết định 162/QĐ-BYT năm 2024), tỷ lệ điều trị thành công tại Việt Nam đạt trên 90%. Điều kiện để đạt được kết quả này là phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ, không bỏ thuốc giữa chừng và tái khám đúng lịch hẹn.

Nếu bạn ho kéo dài trên 2 tuần, sụt cân không rõ lý do, sốt nhẹ chiều tối kéo dài, hoặc có người thân trong gia đình đang điều trị lao, hãy chủ động đặt lịch thăm khám để được xét nghiệm và đánh giá trực tiếp.

Đặt lịch tại Phòng Khám Lao Phổi Bs.Tẩn: 0916 93 63 53 – 0913 80 50 82
Số 005, Lô A, Chung cư Hùng Vương, Đặng Thái Thân, P.11, Q.5, TP.HCM

Nguồn tham khảo:

WHO Global TB Report 2025 - Tổ chức Y tế Thế giới, 2025
Quyết định 162/QĐ-BYT năm 2024 — Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh Lao — Bộ Y tế Việt Nam, 2024
Tỷ lệ điều trị thành công lao tại Việt Nam đạt trên 90% — Báo Chính phủ, 2025
Vietnam reports record progress in tuberculosis control — VietnamPlus, 2024
Infant BCG vaccination and risk of pulmonary and extrapulmonary tuberculosis — The Lancet Global Health, 2022

MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM: Thông tin này chỉ có tính tham khảo, không dùng để thay thế ý kiến tham vấn của chuyên viên Y tế. Bệnh nhân phải được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán và điều trị y tế chuyên môn.