Các phương pháp xét nghiệm lao phổi phổ biến và chi phí mới nhất

Cập nhật mới nhất: 21/08/2026

Việc xét nghiệm lao phổi là bước cần thiết để phát hiện bệnh sớm, khi người bệnh có thể chưa có triệu chứng hoặc nhầm lẫn với các bệnh hô hấp nhẹ. Bài viết này của Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ cung cấp cho bạn thông tin chi tiết về quy trình xét nghiệm, chi phí liên quan và tầm quan trọng của những kết quả này trong việc điều trị và phòng ngừa bệnh lao phổi.

Triệu chứng nghi lao và nhóm người cần xét nghiệm sớm

Lao phổi dễ bị bỏ sót vì các triệu chứng ban đầu rất giống với nhiều bệnh hô hấp thông thường. Theo Quyết định 162/QĐ-BYT năm 2024 của Bộ Y tế, ho kéo dài trên 2 tuần là dấu hiệu nghi lao quan trọng nhất ở người lớn. Bên cạnh đó, bạn cũng cần chú ý nếu có các biểu hiện sau:

• Ho kéo dài trên 2-3 tuần: Ho khan, ho có đờm hoặc ho ra máu, không đáp ứng với kháng sinh thông thường.
• Sốt nhẹ về chiều: Thường dao động 37,5°C - 38°C, kèm đổ mồ hôi trộm ban đêm.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Giảm cân nhanh trong thời gian ngắn, kèm chán ăn và mệt mỏi kéo dài.
• Đau tức ngực, khó thở nhẹ: Thường xuất hiện khi bệnh đã tiến triển thêm.

Tuy nhiên, hướng dẫn của WHO, khoảng một nửa số ca lao phát hiện qua khảo sát dịch tễ là lao không triệu chứng, người bệnh đã mang vi khuẩn nhưng chưa có biểu hiện rõ ràng. Vì vậy, ngay cả khi chưa có triệu chứng, bạn vẫn nên chủ động xét nghiệm tầm soát nếu thuộc một trong các nhóm sau:

• Tiếp xúc gần với bệnh nhân lao phổi: Sống chung nhà hoặc làm việc, học tập trong cùng không gian kín, thông khí kém.
• Nhiễm HIV/AIDS: Hệ miễn dịch suy giảm khiến nguy cơ tiến triển từ lao tiềm ẩn sang lao hoạt động tăng đáng kể.
• Mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch: Đái tháo đường, suy thận mạn, ung thư, hoặc đang dùng corticosteroid và thuốc ức chế miễn dịch dài ngày.
• Có hình ảnh X-quang bất thường nhưng chưa được chẩn đoán rõ nguyên nhân.
• Trẻ em suy dinh dưỡng nặng hoặc chưa tiêm vắc xin BCG.
• Sống hoặc làm việc trong môi trường tập trung đông người, thông khí kém như trại giam, cơ sở bảo trợ xã hội.
• Có tiền sử mắc hoặc điều trị lao trước đây.
• Lạm dụng rượu bia, ma túy hoặc sử dụng thuốc lá.
• Nhân viên y tế làm việc tại khoa lao, hô hấp hoặc thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân nghi lao.

Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào kể trên kéo dài hơn 2 tuần, hoặc thuộc ít nhất một nhóm nguy cơ, đây là thời điểm nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá, không cần chờ đến khi triệu chứng rõ hơn.

Các phương pháp xét nghiệm lao phổi phổ biến

Không phải ai cũng cần làm tất cả các loại xét nghiệm lao. Bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp tùy vào triệu chứng, mức độ nghi ngờ và tình trạng sức khỏe cụ thể của bạn. Hiểu được từng phương pháp giúp bạn biết mình đang làm gì và tại sao.

Chụp X-quang phổi

Đây là bước đầu tiên trong tầm soát lao phổi. WHO khuyến nghị dùng cho người có triệu chứng hô hấp hoặc nguy cơ cao (HIV, cao tuổi, suy dinh dưỡng). Nhanh, chi phí thấp, phổ biến tại hầu hết tuyến y tế.

Tuy nhiên X-quang không đặc hiệu cho lao — cần kết hợp với lâm sàng và xét nghiệm vi sinh/phân tử.

Nhuộm soi trực tiếp tìm vi khuẩn Lao AFB

Xét nghiệm AFB (Acid Fast Bacillus) phát hiện vi khuẩn lao trực tiếp từ mẫu đờm hoặc dịch phế quản qua quan sát dưới kính hiển vi bằng phương pháp nhuộm Ziehl-Neelsen. Phương pháp này có chi phí thấp, cho kết quả trong khoảng 24 giờ, với độ nhạy khoảng 50-60% và độ đặc hiệu từ 98-99% (StatPearls - NCBI, 2023).

Để có kết quả đáng tin cậy, bạn cần lưu ý một số điểm khi lấy mẫu đờm:

• Lấy mẫu vào buổi sáng sớm vì đờm sau ngủ đêm chứa tải lượng vi khuẩn cao hơn.
• Súc miệng bằng nước sạch trước khi lấy mẫu, tránh ăn uống ngay trước đó.
• Khạc sâu từ phổi, không lấy nước bọt thay thế cho đờm.
• Gửi mẫu đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt sau khi lấy.

Nếu cả 2 mẫu đều âm tính nhưng vẫn có nghi ngờ lâm sàng cao, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu hơn thay vì dừng lại ở kết quả AFB âm tính.

Xét nghiệm sinh học phân tử Xpert MTB/RIF (GeneXpert)

Khác với soi đờm truyền thống, Xpert MTB/RIF phân tích trực tiếp ADN của vi khuẩn lao trong mẫu đờm, cho kết quả chạy máy trong khoảng 2 giờ với độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn đáng kể. Trên thực tế, bạn có thể chờ khoảng 4-6 giờ tại cơ sở y tế vì cần thêm thời gian chuẩn bị mẫu và xếp lịch máy. Xét nghiệm này đồng thời phát hiện kháng thuốc Rifampicin, giúp bác sĩ phát hiện sớm nguy cơ lao đa kháng thuốc ngay từ lần xét nghiệm đầu tiên. WHO và Bộ Y tế Việt Nam (Quyết định 162/QĐ-BYT năm 2024) đều khuyến nghị đây là xét nghiệm ưu tiên hàng đầu khi nghi ngờ lao phổi.

Xpert MTB/RIF Ultra là phiên bản cải tiến với ngưỡng phát hiện vi khuẩn thấp hơn đáng kể, đặc biệt phù hợp với các trường hợp khó chẩn đoán như người nhiễm HIV, lao ngoài phổi hoặc mẫu có mật độ vi khuẩn thấp. Phiên bản này còn bổ sung mức kết quả "trace" để nhận diện lượng vi khuẩn rất nhỏ, giúp phát hiện sớm hơn trong những ca bệnh phức tạp mà Xpert thế hệ trước có thể bỏ sót.

Xét nghiệm máu IGRA (QuantiFERON / T-SPOT.TB)

Thay vì tìm vi khuẩn trực tiếp, IGRA đánh giá phản ứng miễn dịch của cơ thể. Mẫu máu sau khi lấy sẽ được cho tiếp xúc với kháng nguyên vi khuẩn lao. Nếu từng nhiễm lao, tế bào miễn dịch sẽ phản ứng và tiết ra interferon gamma (IFN-γ) với nồng độ có thể đo được. Hiện có hai kỹ thuật chính là QuantiFERON-TB Gold Plus và T-SPOT.TB.

Kết quả dương tính cho thấy cơ thể đã từng tiếp xúc với vi khuẩn lao, nhưng chưa phân biệt được lao hoạt động hay lao tiềm ẩn, bác sĩ sẽ cần kết hợp với lâm sàng để đánh giá thêm. Lưu ý rằng kết quả có thể âm tính giả ở người mới phơi nhiễm, trẻ dưới 5 tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch nặng.

Nếu kết quả IGRA dương tính, bạn cần gặp bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá thêm. Kết quả dương tính chưa phải là mong đợi cuối cùng, nhưng cũng không nên bỏ qua mà không có ý kiến của bác sĩ.

Test Mantoux - Phản ứng da tuberculin (TST)

Đây là phương pháp kiểm tra miễn dịch bằng cách tiêm một lượng nhỏ kháng nguyên tuberculin vào trong da cẳng tay. Sau 48-72 giờ, nhân viên y tế sẽ đo đường kính vùng sẩn cứng tại chỗ tiêm để đọc kết quả. Ngưỡng dương tính không cố định mà thay đổi tùy nhóm nguy cơ: từ 5mm với người suy giảm miễn dịch, đến 10-15mm với người không thuộc nhóm nguy cơ cao.

TST hữu ích trong phát hiện lao tiềm ẩn ở người tiếp xúc gần với bệnh nhân lao, từ đó giúp bác sĩ cân nhắc điều trị phòng ngừa trước khi bệnh tiến triển thành lao hoạt động. Hạn chế của phương pháp này là người đã tiêm vắc xin BCG có thể cho kết quả dương tính giả, và yêu cầu bệnh nhân quay lại đúng thời hạn để đọc kết quả.

Nuôi cấy vi khuẩn lao

Tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán lao, áp dụng với đờm, nước tiểu, dịch não tủy (trừ máu). Môi trường lỏng MGIT: 1-2 tuần; môi trường đặc Löwenstein-Jensen: 3-6 tuần. Cho phép làm kháng sinh đồ toàn diện.

Nhược điểm: chờ lâu, không phù hợp khi cần chẩn đoán khẩn. Kỹ thuật khạc đờm: hít sâu 2 lần, hít sâu lần 3 rồi ho khạc thật sâu vào cốc mẫu.

Các xét nghiệm bổ sung khác (LPA, NTM, PCR)

Với những ca bệnh phức tạp hoặc nghi ngờ kháng thuốc, bác sĩ có thể chỉ định thêm:

• LPA (Line Probe Assay / Hain test): Phát hiện đồng thời kháng Rifampicin và Isoniazid, cùng một số thuốc kháng lao hàng 2. Đặc biệt có giá trị trong chẩn đoán sớm lao đa kháng thuốc và tiền siêu kháng thuốc, tuy nhiên yêu cầu trang thiết bị và kỹ thuật viên chuyên sâu.
• NTM định danh LPA: Dùng để phân biệt vi khuẩn lao với các loại Mycobacteria không điển hình (Non-Tuberculous Mycobacteria) có biểu hiện lâm sàng tương tự.
• PCR lao thông thường: Phương pháp này không còn được khuyến cáo sử dụng để chẩn đoán lao vì không phân biệt được vi khuẩn sống hay chết, dễ cho kết quả dương tính giả. Hiện đã được thay thế bởi các kỹ thuật phân tử thế hệ mới như Xpert và Real-Time PCR.
• TB Rapid Test: Phát hiện kháng thể kháng lao trong máu nhưng độ nhạy và độ đặc hiệu thấp, không được WHO khuyến cáo dùng trong thực hành lâm sàng thông thường.

Quy trình xét nghiệm lao phổi diễn ra như thế nào?

Quy trình xét nghiệm lao phổi thường bao gồm khám lâm sàng, chỉ định xét nghiệm phù hợp, lấy mẫu bệnh phẩm, phân tích kết quả và lập phác đồ điều trị. Thời gian trả kết quả có thể dao động từ vài giờ đến vài tuần tùy phương pháp xét nghiệm được bác sĩ chỉ định. Theo Quyết định 162/QĐ-BYT năm 2024 của Bộ Y tế, quy trình xét nghiệm lao phổi được thực hiện theo các bước sau:

• Khám lâm sàng ban đầu: Bác sĩ chuyên khoa lao - hô hấp thu thập thông tin về tiền sử bệnh, các triệu chứng hiện tại và mức độ tiếp xúc với người mắc lao để đánh giá nguy cơ tổng thể.
• Chỉ định xét nghiệm phù hợp: Dựa trên đánh giá lâm sàng, bác sĩ lựa chọn một hoặc kết hợp nhiều phương pháp như X-quang ngực, xét nghiệm đờm AFB, GeneXpert MTB/RIF hoặc nuôi cấy MGIT tùy từng trường hợp cụ thể.
• Lấy mẫu và thực hiện xét nghiệm: Bệnh nhân được hướng dẫn lấy mẫu đúng kỹ thuật, đặc biệt với mẫu đờm cần khạc sâu từ phổi vào buổi sáng sớm để đảm bảo tải lượng vi khuẩn đủ cao, tránh kết quả âm tính giả.
• Nhận và phân tích kết quả: Thời gian trả kết quả dao động từ vài giờ (Xpert) đến vài tuần (nuôi cấy). Bác sĩ kết hợp kết quả xét nghiệm với triệu chứng lâm sàng và hình ảnh X-quang để đưa ra chẩn đoán xác định.
• Lập phác đồ điều trị: Căn cứ vào chẩn đoán và kết quả kháng thuốc nếu có, bác sĩ chỉ định phác đồ thuốc kháng lao phù hợp theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
• Theo dõi đáp ứng điều trị: Trong suốt quá trình điều trị, bệnh nhân được xét nghiệm đờm và chụp X-quang định kỳ để đánh giá hiệu quả phác đồ và điều chỉnh kịp thời nếu cần.

Test lao phổi bao lâu có kết quả?

Thời gian trả kết quả xét nghiệm lao thường khoảng 15 phút đến 6 tuần, phụ thuộc vào cả phương pháp xét nghiệm lẫn năng lực của phòng xét nghiệm. Bảng dưới đây tổng hợp thời gian điển hình để bạn chủ động sắp xếp lịch khám:

>>> Xem thêm về xét nghiệm đờm bao lâu có kết quả

Test lao phổi bao nhiêu tiền?

Chi phí xét nghiệm lao phổi dao động từ khoảng 60.000 đến 1.500.000 VNĐ, tùy thuộc vào phương pháp xét nghiệm như soi đờm AFB, chụp X-quang, thử máu hay sinh học phân tử và cơ sở y tế bạn chọn. Bảng dưới đây mang tính chất tham khảo và có thể thay đổi tùy từng đơn vị:

Lưu ý: Người bệnh có thẻ BHYT có thể được hỗ trợ chi phí một phần hoặc toàn phần tùy tuyến khám và loại xét nghiệm được chỉ định. Nên liên hệ trực tiếp với cơ sở y tế để biết mức giá chính xác tại thời điểm khám.
>>> Chi tiết về chi phí khám và điều trị lao phổi

Lưu ý quan trọng khi thực hiện xét nghiệm lao phổi

Để kết quả xét nghiệm phản ánh đúng tình trạng thực tế và tránh phải lấy mẫu lại, bạn cần ghi nhớ một số điểm quan trọng dưới đây:

• Chọn đúng thời điểm lấy đờm, tốt nhất là ngay sau khi thức dậy buổi sáng trước khi ăn uống. Đờm tích lũy suốt đêm chứa lượng vi khuẩn cao hơn so với các thời điểm khác trong ngày.
• Chuẩn bị trước khi khạc đờm bằng cách súc miệng kỹ với nước lọc, sau đó hít thật sâu và ho mạnh từ sâu bên trong lồng ngực. Mẫu đạt chuẩn là đờm đặc từ phổi, không phải nước bọt thu từ miệng.
• Số lượng mẫu cần lấy thường là 2 lần: lần đầu ngay tại buổi khám, lần hai vào sáng sớm hôm sau. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn cụ thể tùy từng trường hợp.
• Không bắt buộc nhịn ăn trước khi lấy đờm, nhưng nếu đang sử dụng kháng sinh hoặc thuốc kháng lao, hãy thông báo với bác sĩ trước. Một số thuốc có thể làm sai lệch kết quả nuôi cấy và soi đờm nếu không được tính đến khi phân tích.
• Xét nghiệm máu IGRA cũng không yêu cầu nhịn ăn trước, nhưng mẫu máu cần được xử lý trong khoảng thời gian nhất định sau khi lấy để đảm bảo tính ổn định của kết quả.
• Trường hợp đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai, cần thông báo trước khi chụp X-quang để bác sĩ cân nhắc phương án chẩn đoán thay thế an toàn hơn.
• Chuyển mẫu về phòng xét nghiệm trong thời gian sớm nhất có thể, giữ đúng nhiệt độ bảo quản trong suốt quá trình vận chuyển để tránh mẫu bị biến chất.
• Một kết quả đơn lẻ chưa đủ để kết luận, đặc biệt khi kết quả âm tính nhưng triệu chứng vẫn còn. Bác sĩ cần kết hợp nhiều phương pháp và đánh giá lâm sàng tổng thể mới có thể đưa ra chẩn đoán chính xác.
• Khi đã có phác đồ điều trị, việc uống thuốc đủ liều và đúng thời gian là yếu tố then chốt. Tự ý dừng thuốc khi thấy bớt triệu chứng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến lao kháng thuốc, khiến việc điều trị về sau phức tạp và tốn kém hơn nhiều.

Bất kể kết quả là gì, hãy để bác sĩ chuyên khoa là người giải thích và định hướng bước tiếp theo, bởi cùng một kết quả có thể mang ý nghĩa hoàn toàn khác nhau tùy vào bối cảnh lâm sàng của từng người.

Xét nghiệm lao phổi ở đâu TPHCM?

Phòng Khám Lao Phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn là cơ sở chuyên khoa hô hấp tại TP.HCM, do BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn trực tiếp thăm khám và điều trị. Bác sĩ hiện là Trưởng khoa Lao và Bệnh phổi tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, với hơn 25 năm kinh nghiệm lâm sàng trong lĩnh vực lao và bệnh phổi. Nếu bạn đang lo lắng về chi phí xét nghiệm, phòng khám hiện được tổ chức phi chính phủ FIT tài trợ chụp X-quang miễn phí và xét nghiệm Xpert MTB/RIF miễn phí cho người bệnh đủ điều kiện.

Hy vọng rằng qua những thông tin đã chia sẻ, bạn đã có cái nhìn rõ ràng hơn về quy trình, chi phí và tầm quan trọng của các xét nghiệm lao phổi. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào liên quan đến bệnh, bạn nên thăm khám và thực hiện xét nghiệm kịp thời tại Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và những người xung quanh.

Xem thêm:

• Xét nghiệm Adenosine Deaminase ADA là gì
• Xét nghiệm máu có phát hiện lao phổi không

Nguồn tham khảo

1. WHO Global Tuberculosis Report 2025
2. Bộ Y tế Việt Nam - Quyết định 162/QĐ-BYT năm 2024
3. Pasricha CL, et al. Acid Fast Bacteria. StatPearls-NCBI Bookshelf, 2023

MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM
Thông tin này chỉ có tính tham khảo, không dùng để thay thế ý kiến tham vấn của chuyên viên Y tế. Bệnh nhân phải được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán và điều trị y tế chuyên môn. Bác sĩ CKII Nguyễn Văn Tẩn: 0916 93 63 53 - 0913 80 50 82