Xét nghiệm PCR lao: khi nào nên thực hiện và quy trình chi tiết

Xét nghiệm PCR lao là một trong những bước tiến vượt bậc trong chẩn đoán bệnh lao hiện nay, giúp phát hiện nhanh vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis qua DNA chỉ trong vài giờ. Bài viết dưới đây từ Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ giúp bạn hiểu rõ quy trình xét nghiệm, khi nào nên thực hiện, ưu nhược điểm và những lưu ý quan trọng để đảm bảo kết quả đáng tin cậy.

Tại sao xét nghiệm PCR lao lại quan trọng?

Phương pháp nuôi cấy định danh vi khuẩn lao được xem là “tiêu chuẩn vàng” để chẩn đoán, nhưng quá trình này cho kết quả chậm, có thể mất từ 2 đến 8 tuần tùy theo kỹ thuật.

Kỹ thuật nhuộm soi phát hiện trực khuẩn kháng acid cồn (Acid Fast Bacilli: AFB) tuy nhanh và chi phí thấp, nhưng lại thiếu tính đặc hiệu và có độ nhạy thấp. Điều này dễ dẫn đến bỏ sót các trường hợp lao dương tính thật, gây nguy cơ lây lan bệnh lao trong cộng đồng.

Do đó, xét nghiệm PCR lao giúp chẩn đoán nhanh, đặc biệt phát hiện lao kháng thuốc rifampin (RIF) với độ nhạy khoảng 68% và độ đặc hiệu lên đến 98%. Phát hiện sớm cho phép điều trị kịp thời, giảm thiểu nguy cơ lây truyền lao, lao đa kháng thuốc và lao siêu kháng thuốc (Extensively Drug Resistant Tuberculosis – XDR-TB), góp phần quản lý hiệu quả bệnh lao trong cộng đồng.

Khám phá thêm những phương pháp xét nghiệm lao phổi phổ biến hiện nay

Các loại xét nghiệm PCR lao phổ biến hiện nay

Xét nghiệm Truenat

Xét nghiệm Truenat phát hiện lao và lao kháng RIF dựa trên nguyên lý kỹ thuật khuếch đại gen (Polemerase Chain Reaction - PCR) tự động.  
Hệ thống gồm 2 máy riêng biệt:

• Máy Trueprep: tách chiết DNA từ mẫu đàm
• Máy Truelab: khuếch đại gene xác định MTB, nếu dương tính sẽ tiếp tục xác định lao kháng RIF

Ưu điểm: Hệ thống Truenat nhỏ gọn nên có thể di chuyển dễ dàng, phù hợp cho việc thực hiện mẫu ở cộng đồng.

Xét nghiệm GeneXpert (Xpert)

Xét nghiệm GeneXpert được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị sử dụng trong chẩn đoán bệnh lao hiện nay. Xpert MTB/ RIF là một kỹ thuật sinh học phân tử hoàn toàn tự động và khép kín bên trong Cartridges mang tính đột phá. Mỗi Module Xpert hoạt động như một máy real-time PCR hoàn chỉnh.
Công nghệ tích hợp 3 trong 1:

• Tách chiết DNA
• Khuếch đại gene đặc hiệu cao
• Phân tích và báo cáo kết quả

Ưu điểm:

• Cho kết quả nhanh chỉ sau khoảng 2 giờ
• Độ nhạy và độ đặc hiệu cao
• Hệ thống khép kín tránh nguy cơ nhiễm chéo
• Phát hiện đồng thời cả ca bệnh có nhiều hoặc ít vi khuẩn lao
• Xác định ngay lao đa kháng thuốc (vì hầu hết các trường hợp kháng RIF đồng thời kháng INH - isoniazid)

Tiêu chuẩn bệnh phẩm xét nghiệm PCR lao

Để đảm bảo kết quả PCR lao chính xác nhất, việc lấy đúng loại và đủ lượng bệnh phẩm là vô cùng quan trọng. Dưới đây là bảng hướng dẫn theo chuẩn của chương trình chống lao quốc gia:
 

Loại bệnh phẩm	Thể tích
Đờm	1–4 ml
Dịch dạ dày	10–30 ml
Dịch soi phế quản	10–30 ml
Dịch não tủy	≥100 µl
Phân	Khoảng 5 g

 

Khi nào bạn nên thực hiện xét nghiệm PCR lao?

Không phải trường hợp nào cũng được chỉ định làm xét nghiệm ngay lập tức. Bác sĩ sẽ dựa vào phân loại đối tượng để chỉ định xét nghiệm lần đầu hoặc yêu cầu làm lại lần 2 để khẳng định kết quả.

Đối tượng được chỉ định xét nghiệm Xpert MTB/RIF

Đây là chỉ định dành cho người bệnh đến khám lần đầu hoặc đang điều trị nhưng có dấu hiệu bất thường.
Nhóm chẩn đoán lao thường (TB1-4): 

• Người nhiễm HIV nghi mắc lao.
• Trẻ em có triệu chứng nghi lao.
• Người nghi ngờ mắc lao phổi.
• Người nghi ngờ mắc lao ngoài phổi (màng não, màng phổi, màng bụng, lao khớp...).

Nhóm chẩn đoán lao đa kháng (MDR 1-8): 

• Người thất bại với phác đồ điều trị không kháng RIF.
• Người nghi lao/đang mắc lao có tiếp xúc với nguồn lây lao đa kháng (MDR-TB).
• Bệnh nhân không âm hoá đờm sau 2-3 tháng điều trị.
• Người bệnh tái phát (sau phác đồ thường hoặc kháng RIF).
• Người quay lại điều trị sau khi bỏ thuốc.
• Người bệnh lao mới phát hiện có nhiễm HIV (+).
• Người nghi lao có tiền sử dùng thuốc lao trên 1 tháng.
• Người bệnh lao phổi mới phát hiện.

Đối tượng được chỉ định xét nghiệm Xpert MTB/RIF lần 2 nếu kết quả lần 1 MTB (+)/RIF (+)

Thuộc nhóm chẩn đoán lao (TB 1-4):

• Người có HIV nghi lao.
• Nhóm trẻ em nghi lao.
• Nhóm nghi lao phổi.
• Nhóm nghi lao ngoài phổi (lao màng não).

Thuộc nhóm đoán lao đa kháng (MDR6, MDR8)

• MDR 6): Người bệnh lao mới có nhiễm HIV (+).
• (MDR 8): Người bệnh lao phổi mới phát hiện.

Chi phí xét nghiệm GeneXpert là bao nhiêu?

Hiện nay, chi phí thực hiện xét nghiệm GeneXpert dao động trong khoảng: 350.000 VNĐ – 1.050.000 VNĐ. Chi phí này có thể thay đổi tùy thuộc vào:

• Cơ sở thực hiện (Bệnh viện công, tư nhân, phòng khám chuyên khoa).
• Sự hỗ trợ từ chương trình chống lao quốc gia (có thể được miễn phí đối với một số đối tượng ưu tiên).
• Chế độ Bảo hiểm Y tế của người bệnh.

Kỹ thuật khuếch đại PCR lao genexpert là công cụ hữu ích trong việc phát hiện sớm và chính xác bệnh lao, đặc biệt ở những trường hợp khó chẩn đoán bằng phương pháp thông thường. Nếu bạn nghi ngờ mắc lao hãy liên hệ với Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn để được tư vấn và thực hiện xét nghiệm đúng quy chuẩn y tế.

Tìm hiểu thêm:

• TB test là gì? Tìm hiểu xét nghiệm lao và ý nghĩa kết quả
• IGRA test là gì? Quy trình và đối tượng cần xét nghiệmXét nghiệm tiêm dưới da xác định bệnh lao
• Xét nghiệm Adenosine Deaminase (ADA) là gì? Ý nghĩa và vai trò

Nguồn tham khảo: 

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1770227/#:~:text=The%20polymerase%20chain%20reaction%20for%20Mycobacterium%20tuberculosis%20(TB%20PCR)%20is,and%20a%20specificity%20of%20100%25
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9151241/