Bệnh lao phổi nên ăn gì, kiêng ăn gì để mau chóng phục hồi

Ngày cập nhât: 11:00, 05/10/2026

Mắc bệnh lao phổi không chỉ gây mệt mỏi về thể chất mà còn mang lại nhiều lo lắng cho cả người bệnh lẫn gia đình. Bên cạnh việc uống thuốc đúng chỉ định của bác sĩ, chế độ ăn uống hằng ngày đóng vai trò trực tiếp trong việc cải thiện sức đề kháng và đẩy nhanh quá trình hồi phục tổn thương ở phổi. Tuy nhiên, việc không biết rõ thực phẩm nào thực sự tốt và thực phẩm nào cần tránh dễ khiến người bệnh hạn chế ăn uống quá mức hoặc bổ sung sai cách, làm ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Bài viết này của Phòng khám của BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ cung cấp danh sách cụ thể, dựa trên cơ sở khoa học về những thực phẩm người bệnh lao phổi nên ăn và nên kiêng, giúp bạn dễ dàng chuẩn bị bữa ăn an toàn và đầy đủ dinh dưỡng mỗi ngày.

Nguyên tắc dinh dưỡng cho bệnh nhân lao phổi

Nhiều người cho rằng càng tẩm bổ nhiều, người mắc lao phổi càng nhanh hồi phục. Tuy nhiên, ăn uống thiếu cân đối có thể gây áp lực lên gan và ảnh hưởng đến quá trình điều trị. Vậy đâu là chế độ dinh dưỡng phù hợp? Khám phá ngay 6 nguyên tắc quan trọng giúp người bệnh cải thiện thể trạng và hỗ trợ phục hồi sức khỏe

• Cung cấp đủ năng lượng: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mức tham khảo cho người mắc lao phổi là khoảng 30 kcal/kg cân nặng/ngày. Chẳng hạn, bệnh nhân nặng 50 kg cần khoảng 1.500 kcal mỗi ngày. Người có chỉ số BMI dưới 18,5 hoặc bị sụt cân cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng để điều chỉnh khẩu phần, bổ sung năng lượng và cải thiện thể trạng. 
• Bảo đảm đủ 4 nhóm chất: Kết hợp tinh bột (cơm, khoai, ngũ cốc), chất đạm (thịt, cá, trứng, sữa), chất béo lành mạnh (dầu thực vật, các loại hạt) cùng vitamin và khoáng chất từ rau củ, trái cây.
• Chia nhỏ bữa ăn: Duy trì 3 bữa chính và 2-3 bữa phụ mỗi ngày nếu thường xuyên chán ăn, buồn nôn hoặc nhanh no. Cách này giúp người bệnh dễ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà không phải ăn quá nhiều trong một lần.
• Đa dạng thực đơn: Thay đổi nguyên liệu và cách chế biến thường xuyên, ưu tiên món mềm, dễ tiêu hóa như cháo thịt, súp gà, cá hấp hoặc rau củ hầm khi cơ thể mệt mỏi.
• Bổ sung đủ nước: Người trưởng thành có thể tham khảo mức 1,5-2 lít chất lỏng mỗi ngày, tùy nhu cầu và tình trạng sức khỏe. Ưu tiên nước lọc, sữa và các loại đồ uống ít đường, trừ khi bác sĩ có chỉ định hạn chế lượng nước.
• Bảo vệ chức năng gan: Duy trì chế độ ăn cân đối, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ và tránh hoàn toàn rượu bia trong thời gian sử dụng thuốc chống lao. Không có loại trái cây hay đồ uống nào được chứng minh có khả năng giải độc gan hoặc ngăn ngừa tổn thương do thuốc.

Lưu ý: Người mắc lao phổi kèm đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan hoặc suy dinh dưỡng nặng cần có chế độ ăn riêng theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự ý sử dụng thực phẩm chức năng, vitamin hoặc khoáng chất liều cao để thay thế chế độ dinh dưỡng và thuốc điều trị.

Thực phẩm nào tốt cho người bị lao phổi?

Thực phẩm giàu kẽm

Kẽm giúp duy trì hoạt động của hệ miễn dịch, hỗ trợ tổng hợp protein và phục hồi các mô bị tổn thương. Những thực phẩm giàu kẽm người bệnh nên bổ sung gồm:

• Hải sản: Hàu, ngao, cua và tôm.
• Thịt: Thịt bò, thịt lợn nạc và thịt gà.
• Các loại đậu: Đậu Hà Lan, đậu xanh và đậu lăng.
• Hạt dinh dưỡng: Hạt bí, hạt điều và hạnh nhân.
• Thực phẩm khác: Trứng, sữa và ngũ cốc nguyên hạt.

Thực phẩm giàu sắt

Sắt tham gia tạo huyết sắc tố, giúp vận chuyển oxy từ phổi đến các cơ quan. Bổ sung đủ khoáng chất này đặc biệt quan trọng đối với người mắc lao có tình trạng thiếu sắt hoặc thiếu máu. Các nguồn thực phẩm nên lựa chọn gồm:

• Thịt đỏ: Thịt bò và thịt lợn nạc.
• Nội tạng động vật: Gan lợn và gan gà, sử dụng với lượng phù hợp.
• Hải sản: Ngao, sò và cá.
• Rau xanh: Rau bina, rau dền và cải xoăn.
• Các loại đậu: Đậu lăng, đậu đen và đậu nành.

Ngoài ra, bạn nên kết hợp những thực phẩm trên với trái cây giàu vitamin C như cam, ổi hoặc kiwi để tăng khả năng hấp thu sắt từ thực vật. Người bệnh chỉ nên dùng viên sắt khi có chỉ định của bác sĩ.

Thực phẩm giàu vitamin A, C và E

Vitamin A giúp duy trì niêm mạc đường hô hấp, vitamin C hỗ trợ tổng hợp collagen, còn vitamin E góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Người bệnh có thể bổ sung các dưỡng chất này thông qua:

• Thực phẩm giàu vitamin A: Cà rốt, bí đỏ, khoai lang, rau bina, trứng và sữa.
• Thực phẩm giàu vitamin C: Cam, ổi, kiwi, dâu tây, bông cải xanh và ớt chuông.
• Thực phẩm giàu vitamin E: Hạnh nhân, hạt hướng dương, quả bơ và dầu thực vật.

Nên thay đổi các loại rau củ và trái cây trong thực đơn hằng ngày để cung cấp đa dạng vitamin, thay vì chỉ tập trung vào một loại thực phẩm.

Thực phẩm giàu vitamin nhóm B và vitamin K

Vitamin nhóm B hỗ trợ chuyển hóa năng lượng và duy trì hoạt động của hệ thần kinh. Đặc biệt, thuốc chống lao Isoniazid có thể gây thiếu vitamin B6, làm tăng nguy cơ tê bì và tổn thương dây thần kinh ngoại biên. Trong khi đó, vitamin K tham gia quá trình đông máu bình thường.

Những thực phẩm nên bổ sung gồm:

• Thực phẩm giàu vitamin B6: Thịt gà, cá hồi, cá ngừ, chuối, khoai tây và đậu gà.
• Thực phẩm giàu vitamin B12: Thịt bò, cá, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa.
• Thực phẩm giàu vitamin B1, B3: Thịt lợn nạc, các loại đậu, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt.
• Thực phẩm giàu vitamin K: Cải bó xôi, cải xoăn, bông cải xanh và rau xà lách.

Lưu ý: Người sử dụng Isoniazid có nguy cơ tổn thương thần kinh có thể được chỉ định bổ sung 25-50 mg vitamin B6 mỗi ngày. Việc sử dụng cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

Thực phẩm giàu chất đạm dễ tiêu hóa

Chất đạm giúp duy trì khối lượng cơ, tái tạo mô và hỗ trợ phục hồi thể trạng. Đây là nhóm dinh dưỡng cần được chú trọng ở bệnh nhân lao phổi bị sụt cân hoặc suy dinh dưỡng.

Các thực phẩm nên có trong khẩu phần gồm:

• Thịt nạc: Thịt gà bỏ da, thịt lợn nạc và thịt bò.
• Cá: Cá hồi, cá thu và cá mòi, cung cấp thêm axit béo omega-3.
• Trứng: Trứng gà và trứng vịt, cung cấp protein có giá trị sinh học cao.
• Sữa và chế phẩm từ sữa: Sữa tươi, sữa chua và phô mai.
• Đạm thực vật: Đậu phụ, đậu nành, đậu lăng và đậu xanh.

Người bệnh nên ưu tiên món luộc, hấp, hầm hoặc nấu súp để dễ ăn và tiêu hóa. 

Người bị lao phổi nên uống gì?

Người mắc lao phổi nên ưu tiên nước lọc, sữa, nước ép trái cây ít đường và các loại đồ uống giàu dinh dưỡng để bổ sung chất lỏng, duy trì năng lượng và hỗ trợ phục hồi thể trạng. Đặc biệt, bệnh nhân bị sốt, chán ăn hoặc sụt cân cần chú ý cung cấp đủ nước và dưỡng chất trong suốt quá trình điều trị.

Dưới đây là 5 loại đồ uống có thể bổ sung vào chế độ dinh dưỡng hằng ngày:

Nước lọc và nước ấm

Nước giúp duy trì cân bằng chất lỏng, hỗ trợ điều hòa thân nhiệt và hạn chế mất nước khi người bệnh bị sốt hoặc đổ nhiều mồ hôi. Uống nước ấm cũng có thể làm dịu cảm giác khó chịu ở cổ họng và giúp đờm dễ khạc hơn.

• Lượng nước khuyến nghị: Người trưởng thành có thể tham khảo mức 1,5-2 lít chất lỏng mỗi ngày, tương đương khoảng 6-8 cốc, tùy thể trạng và nhu cầu thực tế.
• Cách uống: Chia thành nhiều lần trong ngày, mỗi lần khoảng 150-250 ml, tránh uống quá nhiều cùng một lúc.

Sữa và các loại sữa giàu dinh dưỡng

Sữa cung cấp protein, canxi và năng lượng, giúp duy trì khối lượng cơ và hỗ trợ cải thiện cân nặng. Đây là lựa chọn phù hợp với bệnh nhân lao phổi có biểu hiện chán ăn, suy nhược hoặc khó đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng qua các bữa chính.

• Sữa động vật: Sữa bò tiệt trùng, sữa ít đường hoặc không đường.
• Sữa thực vật: Sữa đậu nành bổ sung canxi và các loại sữa hạt phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng.
• Sữa dinh dưỡng y học: Sản phẩm giàu năng lượng và protein dành cho người suy dinh dưỡng, sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Người bệnh có thể uống sữa vào các bữa phụ. Nếu đang dùng thuốc chống lao cần uống khi bụng đói, phải tuân thủ khoảng cách giữa thuốc và bữa ăn theo hướng dẫn, tránh tự ý uống cùng sữa.

Nước ép trái cây ít đường

Nước ép cung cấp vitamin và một số khoáng chất cần thiết cho hoạt động của hệ miễn dịch. Đặc biệt, các loại quả giàu vitamin C còn tham gia tổng hợp collagen và hỗ trợ cơ thể hấp thu sắt từ thực vật.

• Nước cam, quýt và bưởi: Cung cấp vitamin C.
• Nước ép ổi: Bổ sung vitamin C và các chất chống oxy hóa.
• Nước ép cà rốt: Chứa beta-caroten, tiền chất giúp cơ thể tổng hợp vitamin A.
• Nước ép cà chua: Cung cấp vitamin C, kali và lycopen.

Nên ưu tiên trái cây nguyên quả để giữ lại chất xơ. Nếu sử dụng nước ép, có thể giới hạn khoảng 150 ml mỗi ngày, không thêm đường và tránh dùng thay nước lọc.

Sinh tố trái cây kết hợp sữa hoặc sữa chua

Sinh tố giúp bổ sung năng lượng, vitamin và protein, phù hợp với người bệnh bị sụt cân hoặc gặp khó khăn khi ăn uống. Kết hợp trái cây với sữa, sữa chua và các loại hạt còn giúp tăng giá trị dinh dưỡng.

• Sinh tố chuối và sữa: Cung cấp carbohydrate, kali và protein.
• Sinh tố bơ và sữa chua: Bổ sung chất béo không bão hòa, chất đạm và vitamin E.
• Sinh tố xoài và sữa: Cung cấp beta-caroten, vitamin C và năng lượng.
• Sinh tố dâu tây và sữa chua: Bổ sung vitamin C, canxi và protein.

Nên sử dụng sinh tố trong các bữa phụ, hạn chế thêm đường hoặc sữa đặc. Người bệnh có thể điều chỉnh nguyên liệu tùy theo tình trạng tiêu hóa và nhu cầu tăng cân.

Nước canh và súp giàu dinh dưỡng

Các món canh và súp giúp bổ sung chất lỏng, đồng thời cung cấp protein, vitamin và khoáng chất. Đây là lựa chọn phù hợp với bệnh nhân mệt mỏi, chán ăn hoặc khó nhai nuốt.

• Súp gà rau củ: Cung cấp protein, vitamin và một số khoáng chất.
• Canh thịt nạc nấu rau: Bổ sung chất đạm và các dưỡng chất từ rau xanh.
• Súp bí đỏ: Cung cấp beta-caroten và carbohydrate.
• Súp cá hoặc đậu phụ: Bổ sung protein, phù hợp để thay đổi thực đơn hằng ngày.

Nên ăn cả phần thịt, rau và các nguyên liệu trong món súp thay vì chỉ uống nước canh để bảo đảm lượng dinh dưỡng cần thiết.

Người bị lao phổi nên kiêng gì?

Người mắc lao phổi cần hạn chế những thực phẩm gây khó tiêu, kích thích đường hô hấp hoặc có nguy cơ tương tác với thuốc điều trị. Đặc biệt, rượu bia và thuốc lá cần được loại bỏ để hạn chế tổn thương gan, bảo vệ chức năng phổi và hỗ trợ quá trình phục hồi.

Dưới đây là những nhóm thực phẩm và đồ uống người bệnh cần lưu ý:

• Đồ ăn cay nóng: Ớt, tiêu, mù tạt và các món chứa nhiều gia vị cay có thể gây kích ứng cổ họng, làm tăng cảm giác khó chịu hoặc kích thích ho ở một số người. Bệnh nhân nên hạn chế nếu nhận thấy triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn sau khi ăn.
• Rượu, bia và đồ uống có cồn: Các loại đồ uống này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan khi sử dụng cùng thuốc chống lao như Isoniazid, Rifampicin và Pyrazinamide.   
• Thuốc lá và khói thuốc: Người mắc lao cần ngừng hút thuốc, đồng thời tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Hút thuốc có thể làm chậm quá trình phục hồi, tăng nguy cơ tái phát và khiến chức năng phổi suy giảm ngay cả khi đã hoàn thành điều trị.
• Đồ uống chứa nhiều caffeine: Cà phê đậm đặc, trà đặc và nước tăng lực có thể gây mất ngủ, hồi hộp hoặc làm tăng cảm giác khó chịu ở người nhạy cảm. Đặc biệt, thuốc Isoniazid có thể làm chậm quá trình đào thải caffeine, vì vậy bệnh nhân nên hạn chế nếu xuất hiện các triệu chứng trên.
• Thực phẩm nhiều dầu mỡ và chế biến sẵn: Gà rán, khoai tây chiên, xúc xích và thịt xông khói thường chứa nhiều chất béo bão hòa hoặc muối. Ăn quá nhiều có thể gây đầy bụng, khó tiêu và làm mất cân đối khẩu phần dinh dưỡng.
• Thực phẩm lên men và ủ lâu: Một số loại phô mai ủ chín, thịt ủ lên men và cá chứa nhiều histamin có thể gây đau đầu, đỏ mặt hoặc tim đập nhanh khi dùng cùng Isoniazid.

Lưu ý: Theo hướng dẫn dinh dưỡng của WHO năm 2025, người mắc lao cần được đánh giá và tư vấn dinh dưỡng trong suốt quá trình điều trị. Vì vậy, bệnh nhân không nên kiêng quá mức, đặc biệt khi đang sụt cân hoặc suy dinh dưỡng. 

Gợi ý thực đơn 7 ngày cho người bệnh lao phổi

Mỗi ngày đến bữa lại đau đầu không biết nấu gì vừa bổ, vừa dễ nuốt, lại không gây nặng gan cho người bệnh lao?   Dưới đây là thực đơn tham khảo trong 7 ngày, gồm 3 bữa chính và 2 bữa phụ, sử dụng những nguyên liệu phổ biến, dễ chế biến:

Hy vọng qua bài viết này của Phòng khám lao phổi Bác sĩ Tẩn, bạn đã có được những thông tin bổ ích về người bệnh lao phổi nên ăn gì, kiêng ăn gì. Việc lựa chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng, cùng với việc tránh những thức ăn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh, sẽ giúp tăng cường sức khỏe và hỗ trợ hiệu quả trong quá trình điều trị. Chúc bạn sớm phục hồi và duy trì một lối sống lành mạnh.

Một số bài viết liên quan đến dinh dưỡng cho người lao phổi:

• Bệnh lao phổi có được uống sữa không
• Bị lao phổi uống nước dừa được không
• Trái cây tốt cho người bệnh lao phổi

Link tham khảo:

• https://umbalk.org/wp-content/uploads/2024/03/09.NUTRITIONAL-STATUS-AND-ASSOCIATED-FACTORS.pdf
• https://news.tuoitre.vn/vietnam-faces-growing-tb-burden-amid-declining-intl-funding-10385473.htm
• https://vietnamlawmagazine.vn/vietnam-reports-record-progress-in-tuberculosis-control-73823.html