U lao ở phổi là gì? Triệu chứng và phương pháp điều trị

Cập nhật lần cuối: 12:00 25/06/2026

U lao ở phổi là gì, khác gì so với ung thư phổi hay các khối u lành tính? Theo WHO, năm 2024 có khoảng 10,7 triệu người mắc lao trên toàn cầu, cho thấy các tổn thương do lao ở phổi vẫn là vấn đề cần được phát hiện và điều trị kịp thời. Nếu bạn đang băn khoăn vì những triệu chứng bất thường ở đường hô hấp, bài viết dưới đây của Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn sẽ giúp bạn hiểu đúng và kịp thời nhận biết dấu hiệu nguy hiểm của bệnh để có hướng điều trị phù hợp.

U lao ở phổi là gì?

U lao ở phổi là một dạng tổn thương khối trong phổi, hình thành do sự xâm nhập của vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis - tác nhân gây bệnh lao. Đây là một dạng tổn thương của lao phổi, khi vi khuẩn bị hệ miễn dịch cơ thể bao vây tạo thành các khối u hạt (gọi là u lao) nhằm cô lập và kiểm soát vi khuẩn.

Tuy nhiên, khi tình trạng viêm kéo dài, vùng trung tâm của khối u có thể bị hoại tử, gây tổn thương mô phổi xung quanh và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.

Triệu chứng lâm sàng khi có u lao ở phổi

U lao phổi thường tiến triển âm thầm nên nhiều trường hợp không được phát hiện ở giai đoạn sớm. Khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh có thể gặp các biểu hiện toàn thân và hô hấp tương tự như những dạng lao phổi khác.

Triệu chứng toàn thân

• Giảm cân bất thường: Cân nặng giảm dần dù không áp dụng chế độ ăn kiêng hay thay đổi mức độ vận động.
• Cảm giác mệt mỏi kéo dài: Người bệnh thường suy giảm năng lượng, dễ kiệt sức và thiếu sức sống trong sinh hoạt hằng ngày.
• Rối loạn thân nhiệt: Có thể xuất hiện sốt nhẹ vào buổi chiều hoặc tối, kèm tình trạng ra mồ hôi nhiều về đêm.

Triệu chứng hô hấp

• Ho kéo dài: Ho khan hoặc ho có đờm diễn ra liên tục trong nhiều tuần và không cải thiện rõ rệt.
• Khạc đờm lẫn máu: Một số trường hợp có thể xuất hiện máu trong đờm với lượng ít hoặc nhiều tùy mức độ tổn thương.
• Đau hoặc nặng ngực: Cảm giác khó chịu vùng ngực, đặc biệt rõ hơn khi ho hoặc hít thở sâu.
• Khó thở: Thường xuất hiện khi tổn thương tại phổi ảnh hưởng đến chức năng hô hấp hoặc lan rộng hơn.

Phương pháp chẩn đoán u lao ở phổi

U lao phổi có thể tạo hình ảnh dạng khối trên phim chụp, do đó dễ bị nhầm với ung thư phổi hoặc một số tổn thương lành tính khác. Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ thường kết hợp khai thác bệnh sử, thăm khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm vi sinh và sinh thiết khi cần thiết.

Chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện vị trí, kích thước, hình dạng và đặc điểm của tổn thương trong phổi.

• X-quang ngực: Là bước khảo sát ban đầu giúp phát hiện các nốt hoặc khối bất thường trong phổi. U lao phổi có thể xuất hiện dưới dạng khối tròn với đường kính khoảng 2-4 cm, tập trung nhiều ở vùng đỉnh phổi.
• Chụp CT ngực: Cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về vị trí, kích thước và cấu trúc của tổn thương. Phương pháp này còn giúp phát hiện tình trạng vôi hóa hoặc các tổn thương vệ tinh xung quanh khối u.
• PET/CT: Hỗ trợ đánh giá bản chất của tổn thương. Tuy nhiên, u lao cũng có thể hấp thu 18F-FDG (một chất giúp ghi nhận các vùng có hoạt động chuyển hóa cao trong cơ thể) nên đôi khi có thể gây nhầm lẫn với ung thư phổi.
• MRI: Giúp đánh giá một số đặc điểm bên trong khối u như vùng hoại tử trung tâm, mức độ ngấm thuốc hoặc tình trạng phù nề ở mô xung quanh.

Xét nghiệm đờm và vi sinh

Nhóm xét nghiệm này nhằm tìm bằng chứng trực tiếp hoặc gián tiếp về sự hiện diện của vi khuẩn lao.

• Soi đờm tìm AFB và nuôi cấy vi khuẩn lao: Mẫu đờm hoặc dịch tiết đường hô hấp được phân tích để phát hiện trực khuẩn lao, từ đó hỗ trợ xác nhận chẩn đoán.

Xét nghiệm máu và miễn dịch

Xét nghiệm miễn dịch có thể được dùng để hỗ trợ đánh giá tình trạng nhiễm lao.

• IGRA (Interferon-Gamma Release Assay): Xét nghiệm máu giúp xác định phản ứng miễn dịch của cơ thể với vi khuẩn lao, qua đó hỗ trợ phát hiện tình trạng nhiễm lao.

Sinh thiết mô bệnh học

Khi hình ảnh tổn thương chưa đủ rõ để phân biệt u lao phổi với ung thư phổi, sinh thiết là phương pháp quan trọng giúp xác định bản chất khối tổn thương.

• Nội soi phế quản sinh thiết: Phù hợp với các tổn thương nằm gần đường dẫn khí.
• Chọc hút kim nhỏ (FNA) hoặc sinh thiết xuyên thành ngực dưới hướng dẫn CT: Được áp dụng cho các tổn thương nằm ở vùng ngoại vi phổi.
• Sinh thiết lạnh hoặc phẫu thuật nội soi lồng ngực: Có thể được chỉ định khi các phương pháp ít xâm lấn chưa cung cấp đủ thông tin để đưa ra chẩn đoán xác định.

Phương pháp điều trị u lao ở phổi

Điều trị đúng phác đồ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và hạn chế nguy cơ biến chứng. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa hoặc can thiệp ngoại khoa.

• Điều trị nội khoa (thuốc kháng lao): 6-9 tháng là thời gian điều trị phổ biến đối với đa số trường hợp u lao phổi. Người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn dùng thuốc để đạt hiệu quả điều trị tối ưu.
• Điều trị ngoại khoa (phẫu thuật): Thường chỉ được cân nhắc khi tổn thương gây biến chứng như tắc nghẽn phế quản, chèn ép cấu trúc lân cận hoặc ho ra máu kéo dài.

Trên thực tế, u lao phổi có thể được kiểm soát tốt nếu người bệnh phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tại Phòng khám Lao phổi BS.CKII Nguyễn Văn Tẩn, bệnh nhân K., 42 tuổi, quê Long An, hiện sinh sống tại TP.HCM, đến khám trong tình trạng ho kéo dài, mệt mỏi và sụt cân nhẹ. Sau khi được thăm khám, chụp X-quang ngực, chụp CT ngực và làm các xét nghiệm cần thiết, bệnh nhân được chẩn đoán u lao ở phổi và điều trị bằng thuốc kháng lao theo phác đồ phù hợp. Qua các lần tái khám, triệu chứng cải thiện dần và tổn thương phổi được theo dõi ổn định.

U lao ở phổi khác gì ung thư phổi và u phổi lành tính?

Việc phân biệt u lao ở phổi với ung thư phổi hoặc các khối u phổi lành tính rất quan trọng, vì mỗi bệnh có nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và hướng điều trị khác nhau. Bảng sau giúp bạn dễ hình dung sự khác biệt cơ bản:

Nhìn chung, u lao là phản ứng viêm đặc hiệu, không phải khối u ác tính nhưng vẫn cần điều trị tích cực để ngăn tổn thương lan rộng.

U lao ở phổi có chữa khỏi được không?

Câu trả lời là có. Người mắc u lao ở phổi hoàn toàn có thể khỏi bệnh nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ.

Sau vài tuần điều trị, đa số người bệnh sẽ cảm thấy đỡ hơn. Tuy nhiên, việc tiếp tục điều trị đủ liệu trình là bắt buộc để tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn lao và phòng ngừa kháng thuốc hoặc tái phát.

Trong một số ít trường hợp khi phổi bị tổn thương quá nhiều hoặc khối u không đáp ứng thuốc, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật để loại bỏ ổ lao. Tuy nhiên, đây không phải là lựa chọn đầu tiên mà chỉ được áp dụng khi cần thiết.

Lưu ý khi điều trị u lao phổi

Điều trị u lao phổi cần dựa trên phác đồ thuốc kháng lao chuẩn và sự theo dõi sát của bác sĩ. Để kiểm soát bệnh hiệu quả, chữa khỏi hoàn toàn và hạn chế nguy cơ kháng thuốc, người bệnh cần lưu ý:

• Tuân thủ đúng phác đồ: Quá trình điều trị thường gồm 2 giai đoạn là tấn công và duy trì, kéo dài tối thiểu 6-8 tháng. Người bệnh không tự ý bỏ thuốc, giảm liều hoặc ngừng thuốc dù triệu chứng đã thuyên giảm.
• Uống thuốc đúng cách: Thuốc nên được dùng 1 lần vào giờ cố định, tốt nhất khi bụng đói, trước ăn 1-2 tiếng hoặc sau ăn 2-3 tiếng để hỗ trợ hấp thu tốt hơn.
• Tái khám định kỳ: U lao có thể để lại hình ảnh tổn thương trên phim chụp, vì vậy người bệnh cần tái khám để bác sĩ theo dõi khối u nhỏ dần, ổn định hay hóa sẹo.
• Kiểm tra chức năng gan: Một số thuốc kháng lao có thể ảnh hưởng đến gan, do đó bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu định kỳ trong quá trình điều trị.
• Duy trì dinh dưỡng và lối sống lành mạnh: Nên bổ sung thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, trứng để hỗ trợ phục hồi tổn thương phổi, đồng thời tránh rượu bia và thuốc lá.

U lao ở phổi là một dạng tổn thương do lao ở phổi, hoàn toàn có thể kiểm soát và chữa khỏi nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc chủ động đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ là yếu tố quyết định đến hiệu quả điều trị. Nếu bạn cần tư vấn hoặc thăm khám chuyên sâu, có thể đến Phòng khám Lao phổi BS.CKII. Nguyễn Văn Tẩn nơi chuyên điều trị các bệnh lý lao phổi với kinh nghiệm chuyên môn cao.

Tài liệu tham khảo:

1. NCBI - Pulmonary Tuberculoma Clinical Review - https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5708379/
2. National Cancer Institute - Non-Small Cell Lung Cancer Treatment - https://www.cancer.gov/types/lung/patient/non-small-cell-lung-treatment-pdq
3. Trạm Y tế phường Phú Thạnh - U phổi: Dấu hiệu, nguyên nhân và biện pháp điều trị - https://tytphuongphuthanh.medinet.gov.vn/giao-duc-suc-khoe/u-phoi-dau-hieu-nguyen-nhan-va-bien-phap-dieu-tri-cmobile8160-79003.aspx
4. Bệnh viện 103 - Tổng quan về u lành ở phổi - https://benhvien103.vn/u-lanh-o-phoi/